Gapen doet iets opmerkelijk in hersenen

19:37 - 06 Feb 2026

Iedereen doet het, niemand weet precies waarom. Gapen wordt al eeuwen afgedaan als teken van verveling of vermoeidheid. Maar nieuw Australisch onderzoek laat zien dat er iets opmerkelijks in je hersenen gebeurt op het moment dat je mond zich opent voor een flinke gaap.​

Verrassende ontdekking

Onderzoekers van Neuroscience Research Australia (NeuRA) en de University of New South Wales maakten MRI-scans van 22 gezonde proefpersonen terwijl die vier verschillende ademhalingsoefeningen uitvoerden: normaal ademhalen, gapen, een gaap onderdrukken en diep ademhalen. De verwachting was dat gapen en diep ademhalen vergelijkbare effecten zouden hebben op de vloeistofstromen in het hoofd. Het tegendeel bleek waar.

Tijdens een diepe ademhaling stroomt cerebrospinale vloeistof (hersenvocht) de hersenen ín. Bij gapen gebeurt precies het omgekeerde: het hersenvocht wordt van de hersenen wég gestuwd, richting het ruggenmerg. "De gaap veroorzaakte een beweging van het hersenvocht in de tegenovergestelde richting dan tijdens een diepe ademhaling," vertelde neurowetenschapper Adam Martinac aan New Scientist. "We zaten daar gewoon van: wauw, dit hadden we absoluut niet verwacht."

Meer bloed naar de hersenen

Het onderzoek bracht nog een opvallend effect aan het licht. Tijdens de beginfase van een gaap neemt de bloedtoevoer via de halsslagader naar de hersenen met meer dan een derde toe in vergelijking met diep ademhalen. Doordat gapen zowel hersenvocht als veneus bloed tegelijkertijd uit de schedel drijft, ontstaat er meer ruimte voor vers, zuurstofrijk bloed. Zowel gapen als diep ademhalen verhogen bovendien de afvoer van veneus bloed uit de hersenen.

Iedereen gaapt uniek

Een bijzondere bijvangst van het onderzoek: elke proefpersoon bleek een eigen, herkenbaar gaappatroon te hebben dat bij elke gaap terugkeerde. Dit wijst erop dat gaappatronen niet aangeleerd zijn, maar aangeboren – aangestuurd door een zogenaamde centrale patroongenerator in de hersenstam.​ ​

Wat betekent dit?

De grote vraag blijft: waarmee helpt dit mechanisme ons precies? De onderzoekers opperen twee mogelijkheden: gapen zou een rol kunnen spelen bij het opruimen van afvalstoffen in de hersenen, of bij het koelen van de hersenen. Eerder onderzoek van de Universiteit Utrecht toonde al aan dat grotere hersenen langere gapen produceren – mogelijk omdat ze meer koeling nodig hebben.​ ​

Het onderzoek is gepubliceerd als preprint op bioRxiv en moet nog formeel worden beoordeeld door vakgenoten. Maar de bevindingen openen een fascinerend nieuw venster op een van de meest alledaagse en tegelijk mysterieuze menselijke gedragingen. ​

Gapen in cijfers

• 22 proefpersonen onderzocht met MRI-scans
• 33% meer bloedtoevoer naar de hersenen tijdens gapen dan bij diep ademhalen
• Paar milliliter hersenvocht wordt per gaap verplaatst
• Gapen komt voor bij alle gewervelde dieren, van krokodillen tot mensen
• Een spontane gaap duurt gemiddeld 6 seconden