Socialemediaverbod Australië inspireert andere landen, maar effect nog beperkt
Lang was het ondenkbaar, maar steeds meer landen overwegen in navolging van Australië een minimumleeftijd in te voeren voor het gebruik van sociale media. Onder meer Frankrijk, Spanje, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk werken daaraan. Ook de nieuwe coalitie in Nederland wil een Europees verbod invoeren op sociale media voor kinderen tot 15 jaar.
Australië was in december het eerste land ter wereld dat zo'n verbod op sociale media invoerde. Het verbod geldt voor kinderen tot 16 jaar voor de apps Facebook, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube en Twitch. Maar twee maanden na de invoering is er voor Australische kinderen weinig veranderd.
"Ik moest een gezichtsscan doen, maar die dacht dat ik 22 was", lacht Sofia (15). En zij is niet de enige. "Ik ken niemand die geblokkeerd is. Iedereen is ermee weggekomen, of ze hebben een nieuw account aangemaakt en over hun leeftijd gelogen."
Niet waterdicht
Socialemediaplatforms zijn verantwoordelijk voor de handhaving van het verbod. Als kinderen toch toegang hebben tot sociale media, kunnen de bedrijven een boete krijgen van zo'n 50 miljoen Australische dollar (ruim 28 miljoen euro).
Om te voorkomen dat kinderen op sociale media actief blijven, gebruiken techgiganten gezichtsscans en vragen zij jongeren om een vorm van identificatie. Ze werken daarbij samen met nieuwe techbedrijven die die leeftijdsverificatie uitvoeren. Die zijn naar aanleiding van het Australische verbod als paddenstoelen uit de grond geschoten.
In de praktijk blijkt de technologie nog lang niet waterdicht. "Ik zit nog op Snapchat, Instagram, TikTok, alles eigenlijk. Ik had overal al een andere leeftijd ingevoerd, voor mij is er niets veranderd", zegt Hugo (15).
Zijn dag bij de Inner Sydney High School in het centrum van Sydney zit er net op. "Mijn ouders vinden het prima dat ik nog op sociale media zit. Ze snappen dat ik het nodig heb om met mijn vrienden te praten."
Voor veel ouders is het een balanceeract. Hoewel uit peilingen blijkt dat vier op de vijf volwassenen het verbod steunen, zegt slechts een derde van de Australische ouders het verbod thuis te handhaven.
"De sociale media die mijn kinderen gebruiken zijn misschien niet ideaal, maar het is wel de manier waarop ze met elkaar communiceren", zegt Jessica Hromas, moeder van de 15-jarige Sofia.
Ze vindt het erger dat haar dochter liegt over haar leeftijd dan dat ze sociale media gebruikt. "Dit is de wereld waarin ze leven. Dus ik heb liever dat we er open over kunnen praten. Als je iets verbiedt, kap je ook het gesprek af."
Nog geen boetes
Toch is de Australische regering overwegend positief over het verbod. In januari maakte de Australische internetwaakhond bekend dat ruim 4,7 miljoen accounts van sociale media zijn gehaald. Bovendien gaat het er ook om dat het gesprek over het gebruik van sociale media nu wordt gevoerd, stellen deskundigen.
"Het was enorm ingewikkeld om tot dit verbod te komen, dat heeft jaren geduurd", zegt onderzoeker Timothy Koskie, verbonden aan de Universiteit van Sydney. "De verwachting dat het verbod meteen heel streng zou zijn, begrijp ik niet."
Mogelijk is het nodig om het verbod aan te scherpen, erkent Koskie. "Als daar brede steun voor is omdat het nu niet werkt, is dat ook al winst", zegt hij.
De Australische internetwaakhond, de zogeheten eSafety Commission, heeft nog geen boetes uitgedeeld aan de techbedrijven. Wel worden ze nauwlettend in de gaten gehouden en worden binnenkort mogelijk ook andere socialemediaplatforms toegevoegd.
Naïef
Onlangs kreeg spelplatform Roblox een waarschuwing en ook nieuwe apps zoals Lemon8 en Yope worden mogelijk verboden. Koskie vraagt om geduld. "De eerste signalen zijn bemoedigend, maar we kunnen pas over een tijd echt oordelen."
Het is de vraag of Australië een goed voorbeeld is voor andere landen die een soortgelijk verbod overwegen. Zo'n 97 procent van de Australische tieners is actief op meerdere sociale media. Ze horen daarmee bij de actiefste gebruikers van sociale media ter wereld.
"Kinderen zijn tegenwoordig heel tech savvy en vinden wel een manier om zo'n verbod te omzeilen", zegt Hromas. Liever heeft ze dat de socialemediabedrijven beter modereren en dat verslavende algoritmes worden verboden.
"De algoritmes zijn verschrikkelijk en er zijn nare dingen te zien", zegt ze. "Hoe meer we de grote techbedrijven ter verantwoording roepen, hoe beter. Maar het is best naïef van de regering om te denken dat zo'n verbod echt standhoudt."
NOS op 3 maakte eerder deze video over de groeiende zorgen over het gebruik van sociale media: