Nauwelijks voorbereiding voor nieuw EU-migratiepact, 'enorme mislukking dreigt'
Het nieuwe Europese asiel- en migratiepact dreigt uit te draaien op een grote mislukking. Dat vreest de invloedrijke denktank European Stability Initiative (ESI). Volgens voorman Gerald Knaus wordt het terugsturen van afgewezen migranten een lastige opgave.
In 2024 was er na jaren onderhandelen overeenstemming tussen de EU-lidstaten. In het langverwachte pact, dat in juni gaat gelden, staan nieuwe regels voor asiel en migratie. Zoals een snellere screening van migranten en een snellere terugkeer naar het land van herkomst of een ander veilig land.
Veel Europese politici verwachten er veel van, maar volgens Knaus is er nog nauwelijks iets voorbereid. "Iedereen die iets om de EU geeft moet zich zorgen maken", zegt hij tegen Nieuwsuur. "Deze zomer zal het faliekant misgaan."
Het pact belooft:
Zelfs als er al snel een besluit is dat mensen die weinig kans maken op asiel terug moeten, dan vreest Knaus dat het systeem nog steeds vastloopt. "De meeste Europese landen kunnen mensen niet terugsturen. Landen moeten die mensen terugnemen", zegt hij. "De kernvraag is hoe we omgaan met de onwil van die landen." Zolang dat niet is geregeld, zullen mensen blijven komen, verwacht Knaus. "Wie Europa haalt, weet dat hij kan blijven."
De migratie-expert heeft contact met ministers uit verschillende landen. "Publiekelijk noemen ze het een doorbraak. Maar als ik zeg dat we betwijfelen of afgewezen mensen terug zullen gaan, zeggen ze: je hebt gelijk." Zo zijn er ook nog geen afspraken met veilige derde landen, een land waar iemand zonder recht op asiel naartoe kan.
CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers is het eens met de kritiek van Knaus. "Het migratiepact kan heel goed werken met extra inspanningen. We moeten migratiesamenwerking veel breder zien: ontwikkelings- en economische samenwerking, handel, innovatie. Dat is er nog te weinig. We hebben nog vier maanden om daar een flinke stap in te zetten."
Sancties
Europarlementariër Tineke Strik (GL-PvdA) ziet ook dat er niks is geregeld. "Op papier staat dat mensen zes maanden aan de buitengrenzen mogen blijven in detentie. Als ze zijn afgewezen, kunnen ze terug naar het herkomstland of naar een ander land. En juist dat deel is helemaal niet uitgewerkt. We weten niet welke landen daartoe bereid zijn. Of daar genoeg bescherming of goede waarborgen zijn. Dus het is heel erg gebouwd op wishful thinking."
PVV-Europarlementariër Marieke Ehlers vreest dat het pact helemaal niks verandert. "Wij zeggen al jaren dat het een papieren oplossing is." Ze pleit daarom voor druk van de EU en sancties voor landen die hun burgers niet terugnemen.
Sinds december heeft de EU ook de mogelijkheid om alle asielzoekers direct naar een ander land te sturen, bijvoorbeeld een Afrikaans land. Maar daarvoor zijn afspraken nodig en die zijn nog niet gemaakt. Knaus: "En dan moeten de afspraken ook nog in het belang zijn van asielzoekers. Dat we zorgen voor wettige procedures en waken voor mensenrechtenschendingen."
Trump-methode
Knaus noemt het een zorgelijk signaal dat de voorbereidingen er zo slecht voor staan "in deze zeer gespannen tijd" en zegt dat het radicaal-rechts in de kaart speelt. "Radicaal-rechtse partijen beschuldigen Europa ervan dat ze migratie niet onder controle krijgt. En zo ziet het er nu ook uit."
Hij vreest dat sommige partijen een voorbeeld willen nemen aan de Verenigde Staten. "Waar Donald Trump op een onwettige manier migratie wil tegenhouden." Dat is zeker een alternatief dat sommige landen al voor zich zien, zegt ook Europarlementariër Strik. "Die willen ICE-achtige praktijken in Europa."
De Europese Commissie wil niet reageren. "De commissie reageert in de regel niet op uitspraken van derden", zegt een woordvoerder.
Het onderzoek van Knaus
De migratie-expert werd vooral bekend als de architect van de EU-Turkije-deal in 2016, die de grote vluchtelingenstroom, vooral uit Syrië, naar Europa moest verminderen. De afspraak leidde tot een sterke daling van het aantal migranten, maar stuitte ook op kritiek. Voor het onderzoek naar afspraken in het migratiepact sprak hij met diverse Europese ministers en ministeries. Ook bezocht hij Afrikaanse landen waar mogelijk opvang en asielprocedures komen.