Een GVB-bus in Albanië of Cuba; dit is waarom je wereldwijd Amsterdamse afdankertjes ziet
Van Polen tot Suriname en van Angola tot Cuba; een ritje maken in een (oude) GVB-bus kan op heel veel plekken in de wereld. De herkenbare blauw-witte bus, of zelfs de paars-rode voorloper daarvan, rijdt inmiddels in zoveel landen dat waar je ook bent Amsterdam nooit ver weg is.
Een TikTok-gebruiker keek onlangs gek op bij een bezoek aan Albanië: hij stapte in een bus die wel heel erg leek op die van het GVB. "Hoe komt deze bus hier?", vroeg hij zich af. "Lijp." Maar zo uniek is zijn vondst eigenlijk helemaal niet.
Het GVB, de gemeente en de Vervoerregio Amsterdam willen het openbaar vervoer in de stad in 2028 volledig uitstootvrij maken, nog voor de landelijke deadline van 2030. Maar nu al rijdt de overgrote meerderheid van de stadsbussen elektrisch. Dat betekent dat de oude (diesel-)bussen worden verbannen; ze krijgen meestal een tweede (of derde) leven in het buitenland en gaan daar soms nog jarenlang mee.
Uit een lijst van een hobbyist die de export van onder meer GVB-bussen en trams al tientallen jaren bijhoudt op traminfo.nl, is te zien dat de bestemmingen verschillen per decennium. Zo kwamen oude Amsterdamse bussen en trams voor de eeuwwisseling vooral terecht in Suriname, Cuba, Kroatië, het Oostblok (Roemenië en Polen) en Afrika (Angola en Marokko).
Tussen 2000 en 2010 verschoof het zwaartepunt naar Centraal- en Oost-Europese landen (Polen, Roemenië, Hongarije, Oekraïne) en Rusland en Kazachstan. Op die laatste twee na bleef dat zo in het decennium daarna; toen werd naast naar het Oostblok vooral geëxporteerd naar de Balkan (toenmalig Macedonië en Albanië) en Litouwen.
En sinds 2020 gaan er relatief veel blauw-witte bussen naar Duitsland, Italië, Albanië en (nog steeds) Roemenië.
Deze ontwikkelingen worden bevestigd door de 42-jarige Hugo Richter, specialist bij ProRail, die de boekenreeks 'Bestemming Buitenland' schreef over de 'reis' van oud-ov-materieel. Na een duik in internationale databases gaat hij op pad en dat doet hij al vele jaren.
In het buitenland worden de bussen meestal opnieuw ingezet in het ov, zegt Richter. "Tegenwoordig is dat vaker tijdelijk; tot ook dat land overgaat op elektrisch vervoer." En dan kan je denken; wat is het nut van het exporteren van vervuilende bussen? Dan heb je immers dezelfde vervuiling op een andere plek. "Maar in die landen vervangen ze vaak nog oudere bussen; dus eigenlijk is het dan een win-winsituatie."
Naast het ov worden afgedankte Amsterdamse bussen soms ook ingezet voor hotels, als schoolbussen (zoals in Cuba), of voor passagiersvervoer op luchthavens (onder meer in Libië en Roemenië).
GVB-kenmerken moeten geschrapt van bus
De oude Amsterdamse exemplaren worden verkocht aan 'gespecialiseerde opkopers of handelspartijen', zegt een woordvoerder van de gemeente tegen AT5.
De verkoop is gebonden aan strikte regels. Zo moeten de voertuigen worden ontdaan van GVB-logo’s, bestickering en andere kenmerken die direct naar het bedrijf verwijzen. "Tegelijkertijd herkennen mensen een voormalig GVB-voertuig soms nog wel aan het model of de kleurstelling. Zeker liefhebbers en kenners zien dat vaak direct."