Nieuws NL

Het luxe cruiseschip Villa Vie Odyssey, dat bezig was met een "eeuwigdurende reis" rond de wereld, is gestrand voor de kust van Cambodja. De Amerikaanse rederij meldt in een verklaring dat de brandstofkosten in Azië dusdanig hoog zijn dat het bedrijf de prijzen niet kan doorberekenen aan de passagiers.

Volgens het bedrijf waren de maandelijkse kosten per hut opgelopen van 1600 euro naar 7000 euro. "Het volledig doorberekenen van de stijging aan de bewoners is geen realistische oplossing", staat in de verklaring. Persbureau Bloomberg meldt dat er zo'n tweehonderd passagiers aan boord waren.

In de middag van boord

Alle passagiers kregen maandagochtend in de Cambodjaanse havenplaats Sihanoukville te horen dat zij die middag nog het schip moesten verlaten. Volgens de rederij is het besluit niet zomaar genomen: om op brandstof te besparen bleef het schip al langer in havens liggen en voer het met een lagere snelheid.

Toen het schip twee jaar geleden vertrok voor zijn wereldreis, konden passagiers een hut kopen met prijzen die uiteenliepen van 90.000 tot 812.000 euro. Ook kon er gehuurd worden: de huurprijzen lagen rond de 2200 euro per maand. Vooral Amerikanen, Canadezen en Britten maakten hier gebruik van.

Permanente bewoners zonder huis

Omdat de rederij had gezegd dat het schip non-stop de wereldzeeën zou bevaren waarbij het elke 3,5 jaar 425 havens, 147 landen en 7 continenten zou aandoen, woont een aantal bewoners permanent op de Villa Vie Odyssey. Zij hebben geen woning op het vasteland. De rederij heeft toegezegd deze mensen te helpen met het vinden van vervangende woonruimte.

De Villa Vie Odyssey is een meer dan 30 jaar oud cruiseschip dat een grondige opknapbeurt heeft gehad. Het vertrok in oktober 2024 uit de haven van Belfast met vier maanden vertraging. Er waren toen problemen met de roeren en het certificeren van het schip.

De rederij schrijft de komende maanden te onderzoeken of een doorstart mogelijk is.

De Partij voor de Dieren doet opnieuw een poging om onverdoofd slachten te verbieden. De partij wil dat dieren altijd van tevoren worden bedwelmd, dus ook bij de rituele slacht.

In het wetvoorstel, dat vandaag naar de Tweede Kamer gaat, staan meer maatregelen. "Het doel van de wet is om het lijden van dieren bij de slacht zoveel mogelijk te beperken", zegt Kamerlid Ouwehand. Er moet als het aan de Partij voor de Dieren ligt ook gestopt worden met CO2-bedwelming bij varkens en het gebruik van een elektrisch waterbad bij kippen, eenden en kalkoenen.

Daarnaast wil de partij dat hoogzwangere dieren niet meer op transport gezet worden naar het slachthuis. Verder moet er een einde komen aan het onverdoofd kiepen van eenden, kippen en kalkoenen uit kratten op een lopende band.

De partij vindt het bovendien belangrijk om niet alleen naar de slacht te kijken. Ouwehand heeft daarom eerder ook een andere wet ingediend, die ervoor moet zorgen dat de manier waarop dieren worden behandeld in de intensieve veeteelt ingrijpend verandert. "Met onze wetsvoorstellen maken we een omslag naar dierwaardige veehouderij", zegt ze.

Beperking godsdienstvrijheid

Vijftien jaar geleden probeerde de Partij voor de Dieren ook al de onverdoofde slacht te verbieden. Dat wetsvoorstel sneuvelde in de Eerste Kamer, mede vanwege de godsdienstvrijheid.

Volgens islamitische en joodse religieuze voorschriften moeten dieren onverdoofd worden geslacht. Een verbod hierop is een beperking van de godsdienstvrijheid, maar de Partij voor de Dieren vindt het dierenleed zwaarder wegen. De Raad van State oordeelde recent dat er inmiddels ook meer ruimte is om daarvoor te kiezen, nu er al een verbod geldt in andere landen en het denken over dierenwelzijn is veranderd.

Niet alle rituele slacht verloopt onverdoofd. Staatssecretaris Erkens (Landbouw) liet eerder dit jaar weten dat twee derde van de dieren tijdens het Offerfeest al wordt bedwelmd voordat ze met een halssnede worden geslacht.

Erkens zei deze maand "persoonlijk" voor een verbod op onverdoofd slachten van dieren te zijn. Ook in de Kamer is in principe een meerderheid. Wel ligt dit onderwerp gevoelig, dus willen partijen nog wel goed de wettekst bekijken. Het is dus nog niet op voorhand te zeggen of de wet het dit keer wel gaat halen.

Het nieuws over de verzorgster van safaripark Beekse Bergen die omkwam na een panteraanval is een "grote schok voor de hele dierentuinwereld", zegt de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen. Volgens de organisatie is een dodelijke aanval door een dierentuindier "extreem zeldzaam".

De verzorgster van Beekse Bergen was zaterdag alleen aan het werk in het binnenverblijf van twee Perzische mannetjespanters toen ze door een van de dieren werd aangevallen. Ze liep ernstige verwondingen op aan haar hoofd en nek en overleed gisteren.

"Medewerkers zijn verdrietig en reageren verslagen", zegt een woordvoerder van Beekse Bergen. Andere dierenparken leven mee. "Iedereen voelt hoe heftig dit is. Dit zal nog heel lang nadreunen", zegt Wineke Schoo, directeur van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen.

Handje vol incidenten bekend

In Nederland zijn slechts enkele van dit soort incidenten in dierentuinen bekend. De laatste aanval op een medewerker was zeer waarschijnlijk in 2003, zegt Schoo. Toen overleed een 36-jarige medewerker van Beekse Bergen na een aanval door een olifant. Twee jaar eerder raakte een verzorger van Ouwehands Dierenpark zwaargewond bij een aanval door een leeuw.

Ook zijn er meldingen van een beeraanval in DierenPark Amersfoort in 1981 en een dodelijke tijgeraanval in Diergaarde Blijdorp in 1979. Volgens de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen zijn die incidenten echter niet te vergelijken met de recente panteraanval. "Dierentuinen waren toen heel anders. Er was veel minder bekend over het gedrag van dieren en er was minder wet- en regelgeving."

Tegenwoordig moeten dierenparken voldoen aan zeer strenge veiligheidseisen. Ze worden gecontroleerd op de inrichting van de verblijven, de verzorging van de dieren en de veiligheid voor mens en dier. Bij gevaarlijke diersoorten zijn er extra controles. De Europese Vereniging van Dierentuinen (EAZA) inspecteert de parken en er is ook toetsing vanuit de Nederlandse branchevereniging.

"In elke branche gebeuren ongelukken, maar gelukkig komt het in de dierentuinwereld maar zelden voor", zegt Schoo. Hoe het nu toch kon misgaan, is nog onduidelijk. Volgens Beekse Bergen hangen er geen camera's in het verblijf.

'Onderzoek van groot belang'

De verzorgster had veel ervaring. Ze begon op haar zeventiende in het dierenpark en werkte er bijna veertig jaar, waarvan acht jaar met de panters. Vanwege het slechte weer zaten de dieren in het binnenverblijf, waar de verzorgster aan het werk was. Normaal gesproken wordt vermeden dat medewerkers zich in dezelfde ruimte bevinden als roofdieren.

"We zouden heel graag willen weten wat er is gebeurd", zegt een woordvoerder van Beekse Bergen. Het park schakelt een extern bedrijf voor onafhankelijk onderzoek naar de aanval. Ook de Arbeidsinspectie is een onderzoek gestart.

Volgens de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen zijn de onderzoeken van groot belang, ook voor andere dierentuinen. "Iedereen wil weten wat er is gebeurd", zegt Schoo. De uitkomsten kunnen mogelijk ook voor andere parken waardevolle lessen opleveren. "Nu weten we alleen wat de gevolgen zijn."

Panters blijven in het park

Safaripark Beekse Bergen blijft open, zo is besloten na overleg met de familie van de omgekomen verzorgster. In het park komt een condoleancetafel met een boek waarin bezoekers hun medeleven kunnen betuigen. Ook voor medewerkers wordt een speciale plek ingericht.

Voor de Perzische mannetjespanters heeft de aanval geen gevolgen. "Het zijn roofdieren en ze hebben natuurlijk gedrag vertoond. Hoe cru het ook is, de dieren kunnen hier niets aan doen", zegt Beekse Bergen. Tenzij uit onderzoek blijkt dat er iets aan de hand is met de dieren, gaat de verzorging van de panters in Beekse Bergen dus door.

Met 66.2 procent van de stemmen geteld bij de parlementsverkiezingen van Israël staat de Likud-partij van premier Netanyahu aan kop, met voorlopig 28 zetels. Gecombineerd met de zetels van andere partijen die hem steunen komt hij uit op 56 zetels. Daarmee heeft het pro-Netanyahu-blok in de tellingen een voorsprong van acht ten opzichte van het anti-Netanyahu-blok (48 zetels).

De voorlopige resultaten werden bekendgemaakt door de Centrale Verkiezingscommissie.

De Knesset, het Israëlische parlement, bestaat uit 120 zetels. Voor een meerderheidsregering zijn dus 61 zetels nodig. Het is nog nooit voorgekomen dat één partij een absolute meerderheid heeft gehaald. Dat betekent dat partijen altijd een coalitie moeten vormen om te kunnen regeren of gedoogsteun moeten krijgen.

Meevaller voor Netanyahu

De voorlopige uitslag lijkt positiever uit te pakken voor Netanyahu dan gedacht. In de exitpolls ging het oppositieblok onder leiding van Gadi Eisenkot nog voorop.

In 2022 won de Likud-partij van Netanyahu de verkiezingen en haalde het blok-Netanyahu de meerderheid in de Knesset. Dat het politieke landschap niet echt veranderd lijkt in Israël, ondanks alles wat er sinds 2022 is gebeurd, leert dat veiligheid nog altijd het belangrijkste thema is.

Daarbij is er wel veel kritiek op Netanyahu, maar zien stemmers ook geen goed alternatief. Daarom lijkt een belangrijk deel van de bevolking nog steeds te denken dat Netanyahu de beste persoon is om Israël te beschermen.

Netanyahu riep in een toespraak in de verkiezingsnacht op tot een "sterke, nationale, rechtse" regering. Volgens hem is gebleken dat de rechtervleugel een "grote meerderheid" heeft behaald onder de "zionistische kiezers" van Israël.

Zowel Netanyahu als tegenstander Eisenkot toonde zich strijdvaardig voor hun aanhang:

De afgelopen jaren is een coalitie smeden vaak mislukt, waardoor er nieuwe verkiezingen moesten komen.

Arabische partijen

De twee blokken met Arabische partijen hebben volgens de voorlopige tellingen samen 16 zetels. Daarmee kunnen ze een belangrijke rol spelen bij de vorming van een regering zonder Netanyahu, al moeten de huidige oppositieleiders dan wel bereid zijn met ze samen te werken.

Netanyahu waarschuwde in zijn toespraak voor samenwerking met de Arabische partijen en zei dat het een "schande" is dat partijen die bereidheid zouden hebben. Het is nog steeds de vraag of Joodse oppositiepartijen hun verkiezingsbelofte gaan breken en met de Arabische partijen gaan samenwerken. Als dat zo is, zou gedacht kunnen worden aan een minderheidsregering die van buitenaf wordt gesteund door een aantal Arabische partijen.

Een andere optie waarop de president -die een formateur aanwijst- kan aansturen is een eenheidsregering waarin Eisenkot en Netanyahu gaan samenwerken. Een derde mogelijkheid voor Netanyahu is dat hij een oppositiepartij ervan overtuigt om met hem in zee te gaan en dat hij op die manier een coalitie vormt.

Als het niemand lukt een coalitie te maken, dan moeten er nieuwe verkiezingen komen.

De opkomst voor de Israëlische parlementsverkiezingen was hoog met 77,7 procent, het hoogste percentage sinds 1999. Het komt neer op 5,69 miljoen van de ongeveer 7,33 miljoen stemgerechtigde kiezers.

Goedemorgen! De Tweede Kamer debatteert over de uitgaven aan bruggen, wegen, sluizen en andere infrastructuur en in Utrecht staan vrouwen terecht voor het houden van een seance bij kindergraven.

Eerst het weer: er is vandaag naast flink wat zon ook af en toe bewolking. Het blijft daarbij op de meeste plaatsen droog bij maxima van 14 of 15 graden en een matige zuidwestenwind. Vanavond meer bewolking en met uitzondering van het zuiden lokaal kans op wat regen. De komende dagen rustig herfstweer met zon, wolken en soms mist.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier zie je de situatie op het spoor.

Wat kan je vandaag verwachten? Wat heb je gemist:

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft in een toespraak in de verkiezingsnacht opgeroepen tot een "sterke, nationale, rechtse" regering. Volgens hem blijkt uit de exitpolls dat de rechtervleugel een "grote meerderheid" heeft behaald onder de "zionistische kiezers" van Israël. Bijna 42 procent van alle stemmen zijn geteld. Het pro-Netanyahu-blok heeft met 57 zetels voorlopig tien zetels meer dan het blok van oud-legerchef Gadi Eisenkot.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog dit:

Een tepeltatoeage is vaak de laatste stap voor vrouwen na een ingrijpende periode, zoals een borstamputatie of een borstkankerbehandeling. Mariska de Jong is medisch tatoeëerder en mag zich de beste van de wereld noemen.

Fijne dag!

Werkte je vroeger bij de overheid of in het onderwijs, maar bouw je daar nu geen pensioen meer op? Dan krijg je de komende weken een voorlopig overzicht van ABP, op de mat of in MijnABP. Zoek je daarin naar compensatie, dan vind je die niet. Dat is geen fout.

Compensatie is alleen voor mensen die op 31 december 2026 via hun werk nog pensioen opbouwen bij ABP.

ABP verstuurt de overzichten in fases. Gepensioneerden kregen ze vanaf augustus, werknemers die nog opbouwen vanaf eind september. Gewezen deelnemers, ook wel slapers genoemd, zijn vanaf eind oktober aan de beurt. Uiterlijk 30 november moet iedereen zijn overzicht hebben, meldt de VO-raad. Je ziet erop wat je verwacht pensioen is in de huidige regeling en wat ABP schat voor de nieuwe regeling, waar het fonds op 1 januari 2027 naar wil overstappen. Dagelijkse Standaard zette op 24 oktober op een rij wat dat betekent voor oud-werknemers.

Waarom slapers geen compensatie krijgen

Bij de overstap verandert de manier waarop je pensioen opbouwt. Deelnemers tussen 40 en 68 jaar die nog opbouwen, gaan daardoor iets mislopen. Daarom krijgen zij een vergoeding. Ben je al eerder uit dienst gegaan en bouw je nergens meer op bij ABP, dan krijg je die compensatie niet, schrijft Dagelijkse Standaard. Dat geldt ook voor wie nog vóór 1 januari overstapt naar een werkgever buiten ABP.

In het transitieplan van ABP staat het zo: gewezen deelnemers krijgen geen compensatie voor het afschaffen van de doorsneesystematiek. Dat is het systeem waarin iedereen dezelfde premie betaalde en evenveel opbouwde, hoe oud je ook was.

Dit kun je wel krijgen

Geen compensatie betekent niet dat je niets krijgt. Volgens de ABP-Pensioengids krijgt iedereen meer pensioen als er bij de overstap geld over is om te verdelen. Voorwaarde is een dekkingsgraad van meer dan 109 procent op 31 december 2026. Komt die lager uit, dan is er geen tegemoetkoming en geen extra verhoging.

• Tegemoetkoming voor gemiste verhogingen. ABP kon de pensioenen in het verleden niet altijd verhogen. Boven 109 procent komt er een tegemoetkoming, en vanaf 119 procent het afgesproken maximum. Hoe meer verhoging je destijds misliep, hoe hoger de tegemoetkoming. Je krijgt haar alleen over de jaren dat je echt bij ABP opbouwde. Op 1 januari 2026 lag de maximale gemiste verhoging volgens ABP op 21,98 procent, voor deelnemers die sinds 2009 geen pensioen meer opbouwen.
• Extra verhoging van alle pensioenen. Ook die is mogelijk boven 109 procent. Hoeveel je krijgt, hangt volgens ABP af van hoe ver je nog van je pensioen af zit. Gepensioneerden krijgen allemaal dezelfde, lagere verhoging.

Je overzicht rekent nog met de dekkingsgraad van eind 2025, 123,5 procent. Eind augustus stond die op 130,2 procent. Wat dat verschil kan betekenen, lees je in ons eerdere stuk ABP heeft €128 miljard meer dan nodig, maar je voorlopige pensioenoverzicht rekent nog met 123,5%.

Een slaper van 55 en een van 64: dezelfde pot, een andere verhoging

Neem twee oud-ambtenaren die precies evenveel pensioen hebben opgebouwd bij ABP. De een is 55, de ander 64. Toch is de extra verhoging voor de 55-jarige hoger, want die moet langer wachten op zijn pensioen. Hoe groot het verschil precies is, rekent ABP in zijn uitleg niet voor. Dat zie je pas in je eigen overzicht.

FNV legde in april uit waarom gepensioneerden een lagere verhoging krijgen dan wie nog niet met pensioen is. Het extra geld wordt uitgesmeerd over tien jaar, alle pensioenen moeten elk jaar met hetzelfde percentage stijgen, en gepensioneerden hebben gemiddeld minder levensjaren voor zich. Als voorbeeld noemde de vakbond toen ongeveer 5 procent extra pensioenvermogen voor actieve deelnemers en circa 4 procent voor gepensioneerden.

Wie verder van zijn pensioen af zit, krijgt bij de overstap dus een hogere extra verhoging.

Pensioen ooit meegenomen naar een ander fonds? Dan mis je dat deel

Heb je je ABP-pensioen bij een nieuwe baan meegenomen naar een ander fonds, of is een klein pensioen automatisch overgedragen? Dan krijg je over dat pensioen bij ABP geen extra verhoging meer, schrijft Dagelijkse Standaard. Misschien krijg je er bij je nieuwe fonds wel een. ABP zegt zelf dat wie vóór 1 januari 2027 overdraagt, geen tegemoetkoming en geen extra verhoging krijgt. Hetzelfde geldt als je een klein pensioen vóór die datum laat afkopen.

Andersom kan ook. Heb je pensioen van elders meegenomen naar ABP, dan telt dat mee voor de extra verhoging.

Zo check je het

• Heb je bij ABP gewerkt, maar heb je op 30 november nog geen overzicht? Vraag dan bij ABP na of je pensioen is overgedragen. ABP schrijft dat je na een automatische overdracht van een klein pensioen geen pensioen meer bij het fonds hebt.
• Werkte je bij meerdere werkgevers? Op mijnpensioenoverzicht.nl zie je al je pensioenen bij elkaar, ook bij welk fonds ze nu staan.
• Denk je nu nog aan overdragen of afkopen? Doe je dat vóór 1 januari 2027, dan krijg je over dat pensioen geen extra verhoging.
• Zie de bedragen als een schatting. De dekkingsgraad, de beleggingen en de rente bepalen nog wat er in 2027 definitief in je pensioenpot komt.

Bouw je nog wel op bij ABP? Dan gelden andere regels. Daarover schreven we eerder Je krijgt binnenkort een brief van ABP over je nieuwe pensioen: deze vijf regels moet je checken. Voor slapers volgt het definitieve overzicht in 2027.

Bronnen: Dagelijkse Standaard, VO-raad, ABP (transitieplan), ABP, ABP (nieuwe baan), ABP (verhogen pensioen), ABP Pensioengids, FNV

Stress kent vele vormen voor sporters. De explosie van een sprint, de draaiende kracht van een smash, de gecontroleerde ademhaling tijdens een lange zwemsessie. Het lichaam wordt sterker van die belasting, maar betaalt ook een prijs. Spieren, pezen, hormonen en zelfs het brein staan voortdurend onder druk. Tel daar de emotionele achtbaan van wedstrijden en prestatiedruk bij op, en het is duidelijk: herstel is geen luxe, maar noodzaak.

Uit verschillende studies onder elite- en subeliteatleten blijkt dat slaap de absolute basis vormt van herstel. Tijdens de nacht herstellen het immuunsysteem en het hormonale systeem zich, en worden cognitieve functies weer op peil gebracht. Slaaptekort verstoort de eetlust, belemmert spierherstel en ontregelt stresshormonen. Het gevolg: meer vermoeidheid en een grotere kans op blessures. Iedereen die weleens een slechte nacht heeft gehad, weet hoe ontwrichtend dat kan zijn.

Toch worstelen ook topsporters met hun slaap. Net als wij liggen ze wakker van zenuwen voor een belangrijke dag, reizen ze op onmogelijke tijden of drinken ze te laat nog koffie of alcohol. Cafeïne werkt als stimulant en stelt het inslapen uit, alcohol lijkt ontspannend maar verslechtert juist de slaapkwaliteit.

Volgens de National Sleep Foundation heeft de gemiddelde volwassene zeven tot negen uur slaap per nacht nodig. Maar het gaat niet alleen om kwantiteit; kwaliteit is belangrijker. Goede slaap betekent soepel door de drie slaapfasen bewegen, gevolgd door de diepe REM-slaap. Samen vormen die fasen onze ‘slaaparchitectuur’. Gemiddeld doorlopen we vier tot zes volledige cycli per nacht. Korte ontwakingen tussen die cycli zijn normaal – bijvoorbeeld als we even naar het toilet gaan.

Problemen ontstaan wanneer zo’n ontwaking een patroon wordt. Wie wakker ligt en in bed blijft piekeren over prestaties, gezondheid of de volgende wedstrijddag, conditioneert zichzelf onbedoeld tot slapeloosheid. Even de telefoon pakken maakt het erger: blauw licht en prikkelende content houden het brein actief. Dat zelfs vedetten hiermee worstelen, werkt normaliserend. Onze helden zijn ook maar mensen.

Er speelt nog iets menselijks: bijgeloof. Slaapspecialist Donn Posner stelt dat slapeloosheid gevoelig is voor magisch denken. Als een supplement toevallig één keer helpt, klampen we ons eraan vast. Sporters grijpen naar magnesium, valeriaan of andere hypes. Maar bewijs voor zulke middelen is beperkt.

Wat wél werkt, blijkt verrassend simpel: voeding. Een dieet rijk aan magere eiwitten, koolhydraten, groente en fruit verbetert zowel slaapkwaliteit als herstel. Kiwi’s en kersen verhogen melatonine en serotonine en leveren antioxidanten. Vis, kip en kalkoen bevatten tryptofaan, dat inslapen bevordert en spierherstel ondersteunt. Rijst kan helpen om sneller in slaap te vallen. Een ‘food first’-benadering is effectiever dan supplementen, mede omdat supplementen een grotendeels ongereguleerde markt vormen.

Naast voeding helpen ontspanningstechnieken als yoga, meditatie en journaling. Vooral het opschrijven van zorgen kan piekergedachten verminderen. Interessant genoeg bleek uit onderzoek dat sporters die beseften dat zes uur kwalitatieve slaap óók voldoende herstel kan bieden, minder angstig waren – en daardoor beter sliepen.

Misschien is dat de belangrijkste les: perfectie is niet nodig. Zelfs topsporters herstellen niet altijd acht uur lang. Soms is rust vooral een kwestie van vertrouwen.

Het kabinet-Jetten loopt komend jaar bijna 2,5 miljard euro aan belastinginkomsten mis als het belastingplan in de Tweede Kamer wordt afgeschoten. Het begrotingstekort zou dan door de 3 procent-grens zakken, waardoor het Europese strafbankje dreigt. Dat blijkt uit berekeningen van De Telegraaf die zijn bevestigd door het ministerie van Financiën.

In het belastingplan zitten naast miljarden aan verhogingen van de inkomstenbelasting ook de verlengde verlaging van benzine- en dieselaccijns en een hogere onbelaste reiskostenvergoeding.

Wordt het hele plan weggestemd, dan loopt het begrotingstekort op tot 3,1 procent van het bruto binnenlands product. Nederland kan dan, met onder meer Frankrijk en Italië, onder extra Europees toezicht komen te staan.

Eindelijk tijd. Voor de tuin, de kleinkinderen, of dat drumstel dat al veertig jaar op het verlanglijstje staat. Maar wat doet het pensioen eigenlijk met je gezondheid? Het eerlijke antwoord: dat hangt ervan af. En vooral van jou.

Dat klinkt als een ontwijkend antwoord, maar onderzoekers worstelen al jaren met deze vraag. Wat komt door het stoppen met werken, en wat simpelweg door het ouder worden? Daarbij spelen ook opleiding, inkomen, roken en de vraag of iemand zelf voor het pensioen koos.

Het brein mist het werk

Over het denkvermogen is het beeld het somberst. Een overzichtsstudie van 22 langlopende onderzoeken uit 2025 ziet na pensionering vaker minder cognitief functioneren, een snellere achteruitgang en een hoger risico op dementie.

Een tweede grote literatuurstudie uit hetzelfde jaar is voorzichtiger. De meeste studies vinden geen effect of een negatief effect. Enkele zien bij mensen met handwerk of een vak zelfs een positief effect.

Hard bewijs is het dus niet. Wel past het patroon bij het bekende "use it or lose it": minder mentale prikkels, minder oefening.

Lijf en hoofd: wisselend beeld

Voor de lichamelijke gezondheid lopen de uitkomsten uiteen. Wie een zware baan met slechte arbeidsomstandigheden achter zich laat, heeft meer baat bij het pensioen dan wie op kantoor zat.

Mentaal pakt stoppen rond de pensioenleeftijd gemiddeld juist gunstig uit. Maar ook daar zit een addertje. Wie gedwongen moet stoppen, vooral met werk dat veel voldoening en identiteit gaf, loopt meer risico op somberheid dan wie vrijwillig vertrekt.

Nederland: later stoppen, minder winst

Nederlands onderzoek onder oudere werkenden, verspreid over drie decennia, laat zien dat een hogere pensioenleeftijd samengaat met een grotere kans op een slechte gezondheid. Hoe gezond oudere werkenden zich voelden, ging in de loop der jaren achteruit. Bij het pensioen knapte dat niet op. De verwachte wittebroodsweken na de laatste werkdag bleven uit.

Dat is relevant nu de AOW-leeftijd op 67 jaar ligt en de komende jaren verder stijgt. Tegelijk werken steeds meer AOW'ers gewoon door. In het tweede kwartaal van 2026 had 9,5 procent betaald werk, tegen 7,2 procent in 2014.

Of dat gezond is, hangt af van de reden. Doorwerken omdat je het leuk vindt is iets anders dan doorwerken omdat het geld niet toereikend is.

Waar je wél invloed op hebt

Over wat helpt, is het bewijs steviger:

• Goede sociale contacten, waarbij kwaliteit belangrijker lijkt dan het aantal vrienden.
• Lid zijn van een vaste groep rond een gedeelde interesse, zoals een koor, leesclub of sportclub.
• Een gevoel van zingeving. Amerikaans onderzoek onder bijna 9.800 65-plussers liet zien dat wie zijn levensdoel vasthoudt, minder snel cognitief achteruitgaat.
• Blijven leren en, als je dat wilt, deels blijven werken.

Zingeving hoeft niet groots te zijn. Het gaat om de kleine dingen waarvoor je 's ochtends je bed uit wilt.

Begin niet pas bij 67

De belangrijkste les is misschien ook de lastigste. Het pensioen dat je krijgt, groeit uit het leven dat je hebt geleid. Nieuwsgierigheid, vrijwilligerswerk en vriendschappen bouw je niet op in de week na je afscheidsreceptie.

Is pensioen dus slecht voor je gezondheid? Niet per se. Maar vanzelf gezonder word je er ook niet van.

• VU: Meer kans op gezondheidsproblemen hoe later je met pensioen gaat
• CBS: Aantal werkenden tot AOW-leeftijd tweede jaar op rij niet meer toegenomen
• Gezondheidsraad: Gezondheid en langer doorwerken

Je staat in de supermarkt bij de kaas en daar is ze ineens: je ex. Wat een pech, denk je. Maar met pech heeft het weinig te maken. Zulke ontmoetingen kun je gewoon uitrekenen.

Sandjai Bhulai, hoogleraar Business Analytics aan de Vrije Universiteit Amsterdam, deed dat voor een video van de Universiteit van Nederland. Hij rekende niet alleen uit hoe vaak je iemand tegenkomt. Hij rekende ook uit hoe vaak je iemand nét misloopt.

Zes wandelaars, één voorspelling

Om de formule te testen, liepen zes proefpersonen een uur lang willekeurig door de stad. Vooraf voorspelde Bhulai zes ontmoetingen en negen bijna-ontmoetingen. Het werden er zes en acht.

Dat is opvallend dichtbij. De boodschap: wat voelt als toeval, volgt een patroon dat je kunt voorspellen.

De video werd veel bekeken. Dat verbaasde Bhulai zelf. Hij maakte eerder ook video's over onderwerpen als de aanrijtijden van ambulances. "Daar was ik wel verbaasd over, want ambulances zijn toch zoveel belangrijker", zegt hij. "Blijkbaar doen die prikkelende vragen, waarvan je denkt dat je ze niet kunt beantwoorden, het best goed."

Waar de formule hapert

Kijkers dachten mee. Zitten huizen en grachten zo'n berekening niet in de weg? In het gebied van het experiment viel dat mee. Er waren genoeg doorsteekjes tussen de huizen door.

Toch zijn er plekken waar het misgaat. Denk aan twee lange straten die pas aan het eind met elkaar verbonden zijn. Of aan een lang kanaal waar je niet zomaar overheen komt. Dan lopen formule en werkelijkheid uit elkaar. "Maar in dichtbebouwd stedelijk gebied maakt het eigenlijk niet zo heel veel uit", zegt Bhulai.

Die ene auto op de rotonde

Een andere kijker kent het gevoel. Om drie uur 's nachts kom je een half uur lang geen auto tegen. En dan moet je net op die rotonde remmen voor die ene andere auto.

Ook dat is te verklaren. 's Nachts is er veel minder verkeer. Maar een rotonde is één punt waar auto's uit vier of meer richtingen samenkomen. Op een rechte weg komt verkeer maar uit één richting. De kans dat je juist op de rotonde iemand treft, is dus wat groter.

Van ex tot telefoonnetwerk

Het mooiste vindt Bhulai de toepassing in zogeheten MANET-netwerken: mobile ad hoc networks. Daarin sturen toestellen een bericht aan elkaar door, zonder vaste zendmast. A geeft het door aan B als die dichtbij is, B aan C, en zo verder tot de ontvanger.

De formule werkt ook voor de verspreiding van virussen. En voor receptoren in je hersenen die elkaar moeten vinden. "Voor de wiskunde maakt het niet uit of het mensen zijn, auto's of deeltjes in je lichaam", zegt Bhulai. "Je hebt gewoon een object dat beweegt."

Wiskunde zonder rekenmachine

Eén ding had hij graag nog laten zien. In de video wordt een stuk snel doorgespoeld. Juist daar maakte hij een formule eenvoudiger, zodat je geen rekenmachine meer nodig hebt. Voor wiskundigen is dat het mooiste deel.

Dus kom je je ex binnenkort weer tegen? Dan is dat geen noodlot. Het is gewoon statistiek.

• Scientias: De formule die berekent hoe vaak je je ex tegenkomt
• Universiteit van Nederland: Zo vaak loop je je ex nét mis
• Universiteit van Nederland: Losse uitleg van de formule van Sandjai Bhulai

Omroepen EO en WNL waren bereid om mee te denken en een bijdrage te leveren aan het selecteren en begeleiden van de Nederlandse songfestivalinzending. Dat melden meerdere bronnen aan Nieuwsuur.

Eerder vandaag werd bekend dat Nederland toch geen deelnemer stuurt naar het Eurovisie Songfestival. De NPO maakte dat bekend na overleg met de omroepen. Er zou "onvoldoende draagvlak" zijn om volgend jaar mee te doen aan het liedjesfestijn. De NPO wil alleen artiesten naar het songfestival sturen als zij de volle steun kunnen krijgen van een of meerdere omroepen.

Jurre Bosman, directeur Media bij de NPO, zegt tegen Nieuwsuur dat er "tot gisteravond constructief is meegedacht" over verschillende vormen om de songfestivaldeelname op te pakken, ook een combinatie van omroepen. "Maar de laatste stap om medewerkers te sturen en een handtekening te zetten, was net te groot door de grote gevoeligheid van de Israëlische deelname."

Bestuurlijke onhandigheid

Die gevoeligheid was echter ook bekend toen AVROTROS een maand geleden besloot om zich terug te trekken. Toch maakte de NPO kort daarop bekend dat Nederland, ondanks de deelname van Israël, weer mee zou doen aan het songfestival. De Nederlandse inzending zou een gezamenlijk project van de publieke omroep worden, gecoördineerd door de omroepenkoepel.

De NPO wordt door een aantal omroepbestuurders "bestuurlijke onhandigheid" verweten, maar mediadirecteur Jurre Bosman bestrijdt dat. "We waren niet naïef toen we vorige maand bekendmaakten dat we aan een team zouden gaan werken voor deelname", zegt hij. "We hadden hele goede gesprekken met een aantal omroepen, die ook de waarde van het songfestival inzien en wilden meewerken aan een bepaalde samenwerkingsvorm. Er waren zelfs al mensen naar voren geschoven."

'Joint effort'

Uit gesprekken van Nieuwsuur met direct betrokkenen blijkt dat onder meer de omroepen EO en WNL bereid waren om mee te denken. Arjan Lock, scheidend directeur van de EO, laat weten dat de omroep samen met de NPO op zoek was naar een constructie om een Nederlandse deelname mogelijk te maken, maar er was nooit sprake van dat het festival onder de EO-vlag zou worden uitgezonden.

Een EO-woordvoerder laat daarover weten: "We vinden wel dat het songfestival bij de publieke omroep hoort, maar vinden het niet bij de EO passen." De EO gaf medewerkers op persoonlijke titel de ruimte om met de NPO mee te denken. EO-directeur Arjan Lock zegt het jammer te vinden dat het uiteindelijk niet is gelukt de deelname van Nederland voor elkaar te krijgen.

WNL laat weten dat de omroep inderdaad bereid was om te kijken of ze een bijdrage konden leveren aan het mogelijk maken van de Nederlandse bijdrage. "Er bleek binnen de publieke omroep onvoldoende steun. Voor een journalistieke omroep als WNL is het geen optie om het alleen te doen."

De NPO wil hier niet op reageren en laat weten: "De NPO doet geen uitspraken over gesprekken die met individuele omroepen zijn gevoerd."

Brandbrief medewerkers

Dat Nederland alsnog een artiest zou sturen naar Bulgarije, als gezamenlijk project van de omroepen, kon rekenen op veel kritiek en weerstand. Zo stuurden eerder deze maand ruim vierhonderd medewerkers van de publieke omroep een brandbrief naar de omroepenkoepel. Ze hekelden het besluit om mee te doen aan het evenement vanwege de deelname van Israël.

Volgens Bosman is de keuze van de NPO om geen deelnemer te sturen niet beïnvloed door deze brief. "Wij hebben de conclusie getrokken op basis van het gebrek aan draagvlak bij de omroepen. Dat is echt nodig om de artiesten op een goede manier naar deze grote productie te sturen. Dat kan niet zonder de goede steun van één of meer omroepen. Dat is van doorslaggevend belang geweest."

De NPO zegt in gesprek te blijven met de EBU, het samenwerkingsverband van publieke omroepen dat het songfestival organiseert, over de toekomst van het liedjesfestijn. Bosman: "Dat gaat niet meer over de editie van 2027 in Bulgarije, maar voor daarna, in 2028."

Minister Sophie Hermans van Volksgezondheid moet opnieuw gaan kijken of en hoe de regering kan ingrijpen bij spermadonoren die zoveel mogelijk kinderen proberen te verwekken. Voorgangers van de minister vonden dit de afgelopen jaren juridisch onhaalbaar, maar de Tweede Kamer wil dat Hermans dit opnieuw bekijkt.

"We willen dat in de discussie over massadonoren de belangen van donorkinderen meer worden vooropgesteld", zegt Tweede Kamerlid André Poortman (CDA). Met coalitiegenoten VVD en D66 diende hij de motie in die minister Hermans oproept te onderzoeken of een wettelijke grens kan worden gesteld aan massadonatie in de privésfeer.

De motie werd vandaag met brede steun aangenomen in de Tweede Kamer. Alleen de SGP stemde niet voor.

Afgelopen zomer berichtte Nieuwsuur over een Nederlandse massadonor, Simon, die naar eigen zeggen bijna tweehonderd kinderen heeft verwekt door zich in de privésfeer en via klinieken aan te bieden als donor.

Hij kwam in beeld doordat verschillende betrokken moeders elkaar vonden en er zo achterkwamen dat Simon had gelogen over hoeveel kinderen hij heeft. Hij zei tegen de vrouwen dat hij absoluut tegen massadonatie was.

Het ministerie van Volksgezondheid (VWS) wist al jaren dat Simon massadonor was, meer deed niets met die informatie. Vorige maand schreef Hermans in een Kamerbrief dat ze het betreurt dat ouders bijna tien jaar lang in onwetendheid en onzekerheid hebben verkeerd.

Privédonatie

Sinds 1 april vorig jaar zijn in het landelijk register gegevens van wensmoeders en spermadonoren van alle klinieken gekoppeld. Donoren mogen voor maximaal twaalf gezinnen worden ingezet via een kliniek. Maar wat zaaddonoren buiten de kliniek doen, bijvoorbeeld door zich via fora op internet aan te bieden als privédonor, is onbekend.

Het is niet voor het eerst dat de Kamer actie eist van de minister om massadonatie tegen te gaan. In 2023 kreeg een soortgelijke motie van toenmalig Kamerlid Corinne Ellemeet (GroenLinks) al brede steun. Maar volgens toenmalig minister Pia Dijkstra (D66) zou een maximum stellen "een vorm van geboortebeperking zijn die diep ingrijpt op de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen". Bovendien: hoe controleer je zo'n verbod, en kan de overheid dat wel handhaven?

Ook minister Hermans zag tot voor kort weinig in een wettelijk maximum voor privédonaties. Wensouders zouden vooral zelf verantwoordelijk zijn voor goede afspraken met de spermadonor. "Donaties in de privésfeer vallen buiten de reikwijdte van de wet en buiten het zicht van de overheid en klinieken", aldus Hermans eind september in een brief aan de Tweede Kamer.

Toch gaf Hermans aan opnieuw te willen zoeken naar wat er wel kan, zo zei ze twee weken geleden tijdens een debat over massadonoren. Maar ze temperde ook de verwachtingen. "Ik wil ook het eerlijke verhaal vertellen, namelijk dat het lastig is om in te grijpen in die privésfeer."

'Tijd voor actie'

Voor Kamerlid Lisa Vliegenthart (Pro) gaat de oproep tot een onderzoek door de minister niet ver genoeg. "Iedere keer als er een nieuwe massadonor aan het licht komt, zegt de Kamer: 'dit nooit meer'. In plaats van nu weer een nieuw onderzoek, is het echt tijd voor actie", aldus Vliegenthart. Zij wil dat de minister direct met een wetsvoorstel komt, dat rekening houdt met de zogeheten "reproductieve vrijheid" en privacy van wensouders.

CDA'er Poortman erkent dat ook hij liever verder zou gaan. "Onderzoek is een eerste stap. Ik wil niet het onmogelijke vragen van de minister door meteen een wet te verwachten. Maar het is duidelijk dat het niet bij onderzoek kan blijven."

Over welke mogelijkheden hij dan wel ziet, wil Poortman nog niet teveel zeggen. "Ik wil de minister niet vastpinnen op iets. Maar je kunt denken aan registratie van spermadonatie in de privésfeer. Daarmee geef je wensouders in een kwetsbare positie meer handvatten. Hun belangen en vooral die van donorkinderen moeten zwaarder wegen dan de privacy van donoren."

Vast aanspreekpunt

Er is ook een Kamermeerderheid voor een motie die oproept tot het opzetten van een "landelijke ondersteuningsroute" voor donorkinderen en ouders. Daarbij moet onder andere een vast aanspreekpunt komen voor betrokkenen en "passende psychosociale begeleiding".

Parlementsverkiezingen Israël

In Israël vinden vandaag voor het eerst sinds de terreuraanslag van Hamas op 7 oktober 2023 parlementsverkiezingen plaats. Hoewel Israëliërs bij de verkiezing niet stemmen op personen, maar op partijen, wordt de verkiezing ook gezien als een referendum over Benjamin Netanyahu, de langstzittende premier die het land ooit gehad heeft. Zijn partij ligt volgens de laatste peilingen iets achter op de Yashar-partij, een nieuwe partij met oud-legerchef Gadi Eisenkot aan het hoofd.

In de studio schuiven aan hoogleraar Joodse studies Bart Wallet en voormalig correspondent Ties Brock.

NPO zet alsnog streep door Nederlandse deelname Eurovisie Songfestival

Er wordt toch geen Nederlandse deelnemer gestuurd naar het Eurovisie Songfestival. Dat heeft de NPO bekendgemaakt na overleg met omroepen. Volgens de NPO is er "onvoldoende draagvlak" om volgend jaar mee te doen aan het liedjesfestijn.

Jet de Ranitz, de voorzitter van de raad van bestuur, zegt dat er de afgelopen periode gesprekken zijn gevoerd met omroepen voor een Nederlandse inzending. Volgens de voorzitter had de NPO de indruk dat er voldoende draagvlak was om terug te keren.

Kabinet wil 25.000 rijksambtenaren minder

De rijksoverheid moet het ook kunnen met zo'n 25.000 ambtenaren minder. Dat staat in de plannen van staatssecretaris Van der Burg voor Slagvaardige Overheid. In 2035 moet zo'n 16 procent van de ongeveer 160.000 (voltijds)ambtenaren zijn wegbezuinigd.

Dat dit kabinet inzet op verkleinen van het ambtenarenapparaat was al bekend. Maar Van der Burg maakt nu voor het eerst een schatting van het aantal banen dat dat kost. We schakelen met politiek duider Arjan Noorlander.

De homo-acceptatie bij sportverenigingen is de afgelopen jaren afgenomen. Dat blijkt uit een enquête van het Mulier Instituut, dat onderzoek doet naar sport.

In 2008 had 85 procent van de sporters er geen enkel probleem mee als een clubgenoot homoseksueel is. Dat percentage is gedaald naar 66 procent. Op de stelling 'Het maakt mij niet uit samen met een homoseksuele sporter van hetzelfde geslacht te douchen', is de acceptatie teruggelopen van 73 naar 55 procent.

Vorige maand bleek al uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut dat Nederlandse jongeren negatiever zijn gaan denken over homoseksualiteit. Volgens het Mulier Instituut is bij sportverenigingen dus "dezelfde maatschappelijke trend" te zien.

Sportkoepel NOC*NSF vindt de uitkomsten van het onderzoek "bijzonder spijtig" en zegt "met nog meer energie" te willen inzetten op een inclusieve sportwereld.

'Schrikbarend maar niet verrassend'

De dalende acceptatie is geen verrassing voor de John Blankenstein Foundation. Zij zetten zich in voor homo-emancipatie binnen de sport, maar zien dat de animo voor hun workshops afneemt. Sportclubs zelf hebben vaak nog wel interesse, maar het zijn veelal ouders die er bezwaar tegen maken.

"Schrikbarend", vindt Karin Blankenstein. Toen haar stichting in 2008 begon, ging de homo-acceptatie "stappen omhoog". Maar dat is anno 2026 niet meer zo. "Ik snap de gevoeligheid van transgenders in de topsport, maar dit gaat over amateursport."

Uit de kast?

Uit het Mulier-onderzoek blijkt ook dat de aandacht voor homo-acceptatie in de sport toeneemt. Waar in 2017 nog 12 procent van de verenigingssporters aangaf dat er op de club aandacht voor is, is dat 28 procent in 2026.

Mede door die aandacht zijn sporters erachter gekomen dat het misschien niet zo makkelijk is om uit de kast te komen dan eerder gehoopt, zegt Mulier-onderzoeker Rens Cremers. In 2008 dacht zo'n 75 tot 80 procent dat een coming-out geen probleem was, nu is dat 55 tot 59 procent.

Pepijn Keppel hockeyde bij nationale jeugdteams, maar stopte vanwege homofobie in de sport. Pas nu hij bij een queer-team zit, kan hij genieten van de sport:

Vooral in het voetbal is homoseksualiteit een heet hangijzer. Volgens KNVB-regelementen moeten wedstrijden worden stilgelegd bij homofobe spreekkoren. Maar er zijn de laatste jaren geen gevallen bekend van profduels waarbij dat ook daadwerkelijk gebeurde.

In 2020 introduceerde de KNVB de OneLove-armband als symbool voor verbinding en tegen racisme en discriminatie. Dat leidde tot veel gedoe: Feyenoord-speler Orkun Kökcu en Redouan el Yaakoubi van Excelsior weigerden de band te dragen. De KNVB besloot daarom vanaf 2023 te stoppen met de OneLove-band.

"Dat is een gebrek aan lef", zegt Karin Blankenstein. Al vindt ze dat niet alleen de KNVB schuld heeft. Ook wijst de met de beschuldigende vinger naar clubs, die beter zouden kunnen toezien op homofobe uitingen op de tribunes.

Sommige Nederlandse sportclubs zijn initiatieven gestart om homo-acceptatie te bevorderen. Zo is in Drenthe het project 'De veilige kleedkamer'. Verenigingen die meedoen moeten via een stappenplan aantonen dat ze inclusie hoog in het vaandel hebben staan. Vervolgens krijgen ze een certificaat dat 'bewijst' dat ze homovriendelijk zijn. Volgens de initiatiefnemers is inmiddels ook uit Gelderland en Groningen interesse om aan het project mee te doen.

Vorige maand zegde staatssecretaris Tielen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap nieuwe subsidie toe om gender- en lhbti+-gelijkheid te bevorderen. De vorige subsidieregeling zou in 2027 stoppen, maar de nieuwe regeling blijft nog zeker vijf jaar van kracht. Het gaat dan niet alleen om emancipatie binnen de sport, maar in de hele samenleving.

Studentenbeweging wint verkiezingen Servië

De Studentenlijst in Servië heeft de meeste stemmen behaald in de parlementsverkiezingen. De partij is ontsproten uit de massale protesten tegen de regering. De vraag is hoe de partij wil gaan regeren en met welke mensen. De studentenbeweging houdt oud-premier Vucic, die tot zijn aftreden eind september ruim twaalf jaar aan de macht was, verantwoordelijk voor corruptie en vriendjespolitiek. De Studentenlijst wil dus ook vooral de corruptie aanpakken, maar een concreet plan ligt er nog niet.

Europacorrespondent Saskia Dekkers schuift aan in de studio.

Kabinet praat met BBB en JA21

Het kabinet nodigt deze week zeven oppositiepartijen uit om verder te onderhandelen over het belastingplan. Vandaag zijn BBB en JA21 aan de beurt, later deze week volgen Pro, SGP, ChristenUnie, 50PLU en Volt. Het kabinet zet dus nog altijd in op een breed akkoord met links en rechts, in plaats van één kant uit te kijken.

Lhbti-acceptatie in de sport

Uit het nationaal sportonderzoek van het Mulier Instituut blijkt dat de acceptatie van homoseksualiteit binnen sportverenigingen de laatste jaren verder is afgenomen. Bij verenigingssporters had in 2008 nog 85 procent van de ondervraagden er geen enkel probleem mee wanneer een medesporter homoseksueel zou zijn. Dat percentage is nu gedaald naar 66 procent.