Nieuws NL

Van dinsdag 20 tot en met zaterdag 31 oktober rijden er geen treinen op delen van het traject tussen Arnhem en Utrecht. ProRail werkt in die periode aan het spoor en de aanleg van een nieuwe spooronderdoorgang bij station Wolfheze.

De werkzaamheden vinden plaats in twee fasen. Van 20 tot en met vrijdag 23 oktober rijden er geen treinen tussen Driebergen-Zeist en Arnhem Centraal en tussen Driebergen-Zeist en Rhenen. Vervolgens ligt het treinverkeer tussen Arnhem Centraal en Ede-Wageningen stil van zaterdag 24 tot en met 31 oktober.

De NS zet op de trajecten vervangende bussen in. Reizigers wordt geadviseerd om waar mogelijk met de trein om te reizen, omdat het naar verwachting erg druk wordt bij het vervangende busvervoer.

Wie naar Utrecht reist, kan het best omreizen via 's-Hertogenbosch. Reizigers met Amsterdam of verder als bestemming krijgen het advies om via Deventer te reizen. De NS raadt aan om de reis kort voor vertrek te plannen in de app.

Kirow-spoorkraan

Voor de plaatsing van de onderdoorgang bij station Wolfheze zet ProRail bijzonder materieel in, waaronder de Kirow-spoorkraan. Dat is de grootste spoorkraan van Nederland. Belangstellenden kunnen de operatie komen bekijken, ProRail heeft daarvoor "spoor-kijklocaties" ingericht.

Als de werkzaamheden volgens planning verlopen, plaatst ProRail de spoorwegonderdoorgang in de nacht van zaterdag 24 op zondag 25 oktober.

Ook wordt het stationsplein in Wolfheze verbouwd om het beter toegankelijk te maken voor mensen die minder goed ter been zijn.

Van messen en boksbeugels tot luchtbuksen en zwaarden: bij een inzamelingsactie in de Zaanstreek zijn afgelopen week flink wat wapens ingeleverd. Inwoners konden vorige week hun wapens anoniem kwijt bij het politiebureau in Zaandijk, zonder gestraft te worden voor het bezit van verboden wapens. Vooral de messen die ertussen zitten, baren de politie zorgen.

De wapens zijn ingeleverd tijdens een inleveractie van de gemeenten Zaanstad, Oostzaan en Wormerland, in samenwerking met de politie. Vuurwapens waren uitgesloten van de actie, omdat die voor gevaarlijke situaties konden zorgen in de inleverbak. Het is het zesde jaar op rij dat mensen in de Zaanstreek hun wapens konden inleveren.

Zorgen over steekwapens

De wapenbak in de hal van het politiebureau zit zo vol dat het deksel nog maar net dicht kan. "Ongeveer honderd wapens", schat een politieagent als hij de bak omkiept. Na het tellen blijken het er 86 te zijn. Dat is iets meer dan vorig jaar, toen werden er in totaal 78 wapens ingeleverd.

Onder de ingeleverde spullen zijn luchtbuksen, wapenstokken, airsoftwapens en samoeraizwaarden. De politie maakt zich vooral zorgen over de kleinere messen, boksbeugels en andere steekwapens. Die zijn makkelijk te verbergen en kunnen ernstig letsel veroorzaken.

Volgens de politie is zo'n inleveractie hard nodig, zeker in de Zaanstreek. "Omdat er heel veel geweld plaatsvindt, vooral met messen onder de jeugd", zegt de politieagent tegen de regionale omroep NH. "Wij willen dat dat allemaal van straat wordt gehaald."

Hij pakt een machete van ongeveer een halve meter lang. Op het scherpe lemmet zitten neppe bloedvlekken. "Dit zien we ook veel bij de jeugd", zegt hij. "Je kun je voorstellen dat als je hier een klap mee krijgt, dat het niet goed afloopt."

Kleinkinderen aanspreken

De actie draait niet alleen om het aantal ingeleverde wapens. De politie wil mensen ook bewust maken van de gevaren van wapenbezit en erover in gesprek gaan. Dat bleek bijvoorbeeld toen een oudere vrouw met een zak vol messen naar het politiebureau kwam.

Ze had haar kleinkinderen aangesproken op hun wapenbezit. De messen die dat opleverde, bracht ze vervolgens naar de politie. "Dat zijn gewoon goeie acties", concludeert de politieagent. Alle ingeleverde wapens worden later vernietigd.

Staatssecretaris Erkens van Landbouw moet alsnog beoordelen of drie varkensboeren zich houden aan de regels over het couperen van de staarten van hun dieren. Dat heeft het College van Beroep voor het bedrijfsleven geoordeeld in een zaak die was aangespannen door Varkens in Nood.

Varkenshouders zeggen dat het afknippen of inkorten van de krulstaarten nodig is om te voorkomen dat de varkens elkaar in hun staart bijten. Volgens Varkens in Nood kan het staartbijten beter voorkomen worden door de leefomstandigheden van varkens te verbeteren. De meeste varkens worden gehouden in krappe, kale hokken en uit verveling bijten ze elkaar in de staart, zegt de stichting.

Varkens in Nood had de staatssecretaris gevraagd handhavend op te treden tegen drie varkenshouders die staarten couperen terwijl dat bij wet is verboden. Het is alleen toegestaan bij wijze van uitzondering bij biggen die niet ouder zijn dan vier dagen, nadat verwondingen door staartbijten zijn geconstateerd. Ook moet eerst geprobeerd zijn om met maatregelen het staartbijten te voorkomen. Varkens in Nood wees erop dat couperen een pijnlijke ingreep is, die onverdoofd gebeurt.

Zes maanden de tijd

Erkens wees de handhavingsverzoeken van Varkens in Nood af, omdat de normen voor het handhaven van het couperen van de staarten niet duidelijk zouden zijn. Zo zou het onduidelijk zijn hoe erg de verwondingen moeten zijn en welke maatregelen er eerst genomen zijn om het staartbijten tegen te gaan.

Het College van Beroep gaat hier niet in mee en oordeelt dat de regeling over het verbod op het couperen van biggenstaarten voldoende handvatten biedt om toezicht te kunnen uitoefenen op de naleving ervan. De staatssecretaris moet nu binnen zes maanden beoordelen of de drie varkenshouders aan de voorwaarden voor het couperen hebben voldaan en of er gehandhaafd moet worden.

Communiceren en kwispelen

Varkens in Nood stelt dat varkens niet voor niets een staart hebben en dat ze die nodig hebben om te communiceren en hun emoties te uiten. Zo heeft een bang varken de staart tussen de benen en een tevreden varken heeft een gekruld exemplaar en kan er ook mee kwispelen.

Volgens Varkens in Nood is het couperen van biggenstaarten al dertig jaar verboden, maar wordt het nog altijd bij 99 procent van de Nederlandse biggen gedaan. De stichting hoopt dat de uitspraak van de rechter hier verandering in gaat brengen en dat varkenshouders daardoor hun stallen moeten aanpassen.

Acteurs uit de serie Breaking Bad hebben verslagen gereageerd op het overlijden van hun vroegere collega RJ Mitte. Hoofdrolspeler Bryan Cranston laat weten "diep bedroefd" te zijn over de dood van zijn tv-zoon.

De 34-jarige Mitte werd gisteren dood gevonden in zijn woonplaats Brownsville in Texas. Volgens zijn zaakwaarnemer had hij een einde aan zijn leven gemaakt.

In het veelvuldig bekroonde Breaking Bad, dat liep tussen 2008 en 2013, speelde Mitte de tienerzoon van Walter White, een scheikundedocent die zich stort op het produceren van crystal meth.

Net als zijn personage in de serie had Mitte cerebrale parese, een bewegingsstoornis als gevolg van een hersenbeschadiging op jonge leeftijd. Gedurende zijn carrière zette hij zich in voor andere acteurs met een beperking.

Bryan Cranston wijst erop dat Mitte zijn aandoening nooit als excuus gebruikte. "Hij ging het veeleisende opnameschema met grote vastberadenheid te lijf", schrijft Cranston op Instagram. "Hij luisterde altijd naar het advies van zijn tv-ouders (Anna Gunn en ikzelf), maar als tiener negeerde hij dat ook wel eens ondeugend, om zo door schade en schande wijs te worden... Hij was een ster in een hitserie, maar tegelijkertijd nog gewoon een kind."

App-contact

De 70-jarige Cranston had naar eigen zeggen een paar weken geleden nog app-contact met Mitte. Ze wilden binnenkort gaan lunchen. "Ik weet niet of die lunch zijn toekomst zou hebben veranderd", schrijft hij. "Maar ik weet wel dat ik van hem hield en dat ik enorm heb genoten van de tijd die we samen hebben doorgebracht."

Cranston roept mensen die met donkere gedachten worstelen op om hulp te zoeken. "Er is hoop."

Ook Aaron Paul, die in Breaking Bad Walter Whites compagnon Jesse Pinkman speelde, is aangeslagen. "Ik ben sprakeloos. Dit breekt mijn hart", zegt hij in een bericht op sociale media. "RJ, ik hou van je. Je zal worden gemist."

Dean Norris, die in de serie de rol van Mittes oom Hank Schrader vertolkte, reageert vol ongeloof op zijn dood. "Hoewel RJ niet mijn zoon speelde in de serie, ontfermde ik me altijd over hem toen hij als kind op de set stond. Hij was een ontzettend lieve jongen en zal enorm gemist worden."

Mitte speelde na Breaking Bad nog in onder meer de films The Recall (2017) en The Oak Room (2020). De afgelopen dagen schoof hij aan in enkele podcasts om zijn nieuwe film Talking to Strangers te promoten.

113

Denk je aan zelfdoding of maak je je zorgen om iemand? Praten erover helpt en kan anoniem via de chat op www.113.nl of telefonisch op 113 of 0800-0113.

De medische hulp aan de Amerikaanse Christa Pike is na haar mislukte executie vertraagd op gang gekomen door verwarring tussen de alarmcentrale en medewerkers van de gevangenis. De meldkamer betwijfelde of de noodoproep van het gevangenispersoneel wel echt was. Dat blijkt uit geluidsopnames die het Amerikaanse persbureau AP in handen heeft.

Om 20.40 uur, een uur nadat de eerste dodelijke injectie was gezet bij de 50-jarige Pike, kwam de eerste noodoproep binnen bij het alarmnummer 911. Pike zou bewusteloos zijn geraakt en abnormaal ademen. De beller, van wie de naam en functie niet bekend zijn gemaakt, moest een code doorgeven om te bevestigen dat het om een echte noodsituatie ging. Die code had de beller niet paraat.

De alarmcentrale twijfelde daarom aan de echtheid van de melding. Om 21.03 uur zei een centralist tegen collega's: "Er is geen medische hulp nodig in de Riverbend-gevangenis."

Pas om 21.11 uur, een halfuur na het eerste telefoontje, bevestigde gevangenispersoneel telefonisch dat het om een echt noodgeval ging en dat medische hulp noodzakelijk was. Volgens een verslaggever van AP ter plaatse kwamen enkele minuten later een ambulance en brandweerwagens aan bij het gevangenisterrein.

Ook advocaat deed noodoproep

In de tussentijd, om 21.08 uur, deed een van Pikes advocaten, Kelly Gleason, zelf een noodoproep. In de vrijgegeven geluidsopnames is te horen hoe Gleason tegen de alarmcentrale zegt:

"Mijn cliënt, Christa Gail Pike, ondergaat een staatsexecutie. Ze heeft alle stappen van het protocol doorlopen en voor zover wij weten, volgens de aanwezige advocaat, leeft ze nog en ademt ze, maar heeft ze dringend levensreddende zorg nodig."

Het ministerie van Justitie van de staat Tennessee, waar Pike geëxecuteerd zou worden, heeft niet bekendgemaakt waardoor de executiepoging niet is gelukt. Dat wordt nog onderzocht. Alle verdere executies zijn voorlopig opgeschort in afwachting van de uitkomsten van dat onderzoek.

Terug in gevangenis

Eind vorige week werd Pike ontslagen uit het ziekenhuis waar ze verbleef na de mislukte executiepoging. Ze is teruggebracht naar de gevangenis waar ze al dertig jaar vastzat. Wel krijgt ze nog medische ondersteuning.

Het is onduidelijk of Pike alsnog wordt geëxecuteerd. Haar advocaten stelden vorige week dat ze genoeg heeft geleden. Ze vroegen de gouverneur van Tennessee om haar doodstraf om te zetten in levenslang zonder kans op vrijlating. Pike werd in 1996 veroordeeld voor de moord op de 19-jarige Colleen Slemmer.

Nederlanders zijn al zeker twintig jaar klaar met de prestatiemaatschappij, blijkt uit onderzoek. Toch doen bestuurders maar weinig met dat signaal. Econoom Rens van Tilburg dompelde zich onder in de geschiedenis van het samenwerken. „Het goede nieuws is dat er voor bijna iedereen iets te winnen valt.”

Een paus die zelf, vanaf het raam boven het Sint-Pietersplein, vertelt dat hij geopereerd moet worden: dat zie je niet vaak. Paus Leo XIV (71) maakte zondag na het angelusgebed bekend dat artsen een knobbeltje in zijn long hebben gevonden. "Het is goed gelokaliseerd en ook goed ingekapseld."

Dinsdag aan het eind van de ochtend wordt hij opgenomen in het Gemelli-ziekenhuis in Rome. De precieze datum van de operatie is nog niet bevestigd. Na de ingreep blijft hij naar verwachting ongeveer een week in het ziekenhuis.

De vraag die iedereen bezighoudt: hoe ernstig is dit?

Een nodule is een klein, afgegrensd plekje weefsel in de long, kleiner dan drie centimeter. Zo'n plekje wordt meestal bij toeval ontdekt op een röntgenfoto of CT-scan. Bij de paus kwam het naar boven tijdens routinecontroles, niet door klachten.

Dan het geruststellende nieuws: de meeste longnodules zijn goedaardig. Vaak gaat het om littekenweefsel van een oude infectie of om een onschuldig lymfekliertje. Een scherp afgegrensde nodule kan er zelfs op wijzen dat kanker minder waarschijnlijk is.

Hier zit de nuance. Kleine nodules worden vaak eerst gevolgd met een nieuwe scan na zes tot twaalf maanden. Besluiten artsen meteen tot een operatie, zonder eerst een biopt te nemen? Dan kan dat erop wijzen dat ze zich meer zorgen maken over wat ze op de scan zien.

Tegelijk is opereren bij een fitte patiënt een gangbare route. Een naaldbiopt in de long is lastig en levert niet altijd genoeg informatie op. Als het knobbeltje wordt weggehaald en onder de microscoop gaat, krijgen artsen een definitief antwoord.

Dan is het moment van ontdekken bepalend. In Nederland leeft na vijf jaar ongeveer 69 procent van de mensen bij wie niet-kleincellige longkanker in stadium 1 is gevonden. Bij stadium 4, met uitzaaiingen, is dat zo'n 10 procent.

Vroeg ontdekte longkanker is dus vaak goed te behandelen. Soms is de operatie zelfs de hele behandeling. Pas het weefselonderzoek laat zien of er nog iets nodig is.

Opvallend: ongeveer één op de vijf mensen met longkanker heeft nooit gerookt. Van Leo is niet bekend dat hij rookt. Hij had ook geen bekende gezondheidsproblemen en houdt zich fit met tennis en zwemmen.

Bij een kleine ingreep lopen patiënten vaak binnen een dag of twee weer rond. Wordt er meer longweefsel weggehaald, dan kan volledig herstel drie tot vier weken duren. Op zijn leeftijd mogelijk langer.

Er zijn al afspraken geschrapt, waaronder de mis van woensdag op het Sint-Pietersplein. De grote reis naar Uruguay, Argentinië en Peru, vanaf 6 november, staat voorlopig nog.

Die openheid valt op. Over de gezondheid van paus Franciscus, die in april 2025 overleed na een lange ziekenhuisopname, kwam informatie vaak mondjesmaat en soms verwarrend naar buiten. Franciscus miste bovendien al sinds zijn jonge jaren een deel van een long.

Leo kiest een andere aanpak: het zelf vertellen voordat het uitlekt. Of het knobbeltje goed- of kwaadaardig is, wordt pas duidelijk na het weefselonderzoek.

• NOS: Paus Leo moet operatie ondergaan vanwege longknobbel
• Kanker.nl: Overlevingscijfers van niet-kleincellige longkanker
• Longkanker Nederland: Is een longnodule kanker?

Borden even onder de kraan, tablet in het bakje, deur dicht. Vaatwasserexpert Andrew Laughlin slaat de eerste twee stappen over. Hij schrijft voor de Britse consumentenorganisatie Which?, die elk jaar meer dan zestig vaatwassers test. Daar noemt hij vijf dingen die hij nooit zou doen. Op één punt krijgt hij tegenspraak van de Consumentenbond.

1. Voorspoelen

De meeste programma's spoelen de vaat zelf voor, schrijft Laughlin. Borden eerst onder de kraan houden kost dus alleen water en geld. Hij schraapt de etensresten in de afvalbak en zet de borden zo in de machine. Een moderne alles-in-één-tablet kan die viezigheid aan.

De Consumentenbond en Milieu Centraal zijn het met hem eens. Stoppen met voorspoelen onder de warme kraan scheelt volgens Milieu Centraal ongeveer een derde water en energie. Spoel je toch voor, doe dat dan met koud water.

2. Het zeepbakje gebruiken

Laughlin legt zijn tablet los onderin de machine. "Hij werkt dan nog steeds," schrijft hij. Een tablet lost in de voorwas meestal toch niet helemaal op. Bovendien gaat het bakje weleens kapot: in een onderzoek van Which? naar de betrouwbaarheid van vaatwassermerken kwam ongeveer 6 procent van de storingen door een kapot zeepbakje. Hij raadt wel aan om te kijken wat de fabrikant adviseert.

De Consumentenbond adviseert het tegenovergestelde. Een los tablet kan te vroeg oplossen en wegspoelen. "Het is dus beter om hem in het daarvoor bestemde bakje te doen," schrijft de bond.

3. Onderhoud overslaan

Laughlin houdt het glansspoelmiddel en het zout op peil. Het zout stem je af op de hardheid van je leidingwater. Die kun je opzoeken bij je waterbedrijf, meldt de Consumentenbond.

Verder maakt hij het filter schoon en controleert hij af en toe de sproeiarmen en de rubbers van de deur. De sproeiarmen zijn de draaiende armpjes die het water rondspuiten. Af en toe zet hij de deur op een kier. De lucht kan dan circuleren en schimmel en bacteriën krijgen minder kans.

Milieu Centraal raadt aan om eens per maand een programma op hoge temperatuur te draaien, een zogeheten pannenwas. Daarmee maak je de machine vetvrij.

4. Lukraak inruimen

Slecht inruimen is volgens Laughlin vaak de reden dat de vaat niet schoon wordt. Zijn vuistregels:

• Borden en platte spullen met de vieze kant naar binnen.
• Pannen en diepe kommen ondersteboven.
• Niets voor de sproeiarm.
• Niet te vol, met wat ruimte tussen de spullen.

5. De verkeerde spullen in de vaatwasser zetten

Sommige spullen kun je beter met de hand afwassen:

• Houten keukenspullen: die kunnen opzwellen en splinteren.
• Scherpe messen: die worden bot van herhaald wassen.
• Anti-aanbakpannen: die kunnen hun coating verliezen.
• Thermosbekers: de meeste kunnen hun vacuüm kwijtraken.

Zo haal je meer uit je vaatwasser

Milieu Centraal en de Consumentenbond geven nog drie tips:

• Zet de machine pas aan als hij vol is. Vol in plaats van driekwart vol scheelt bijna 20 procent stroom.
• Kies het ecoprogramma. Dat verbruikt meer dan 25 procent minder stroom en meer dan 20 procent minder water dan het standaardprogramma. Het duurt wel langer.
• Gaat de deur niet vanzelf open, zet hem dan 15 tot 30 minuten na afloop open. Doe je hem meteen open, dan ontsnapt de warmte die de vaat nodig heeft om te drogen. Wacht je te lang, dan slaat de waterdamp weer neer op de vaat.

Over het zeepbakje blijven de Britse en de Nederlandse testers het voorlopig oneens.

Meer weten?

• Which?: 5 things I'd never do as a dishwasher expert (Engels)
• Consumentenbond: veelgestelde vragen over vaatwassers
• Milieu Centraal: vaatwasser, koop- en bespaartips

Je stapt schoon uit de douche, dus je handdoek blijft ook schoon. Dat denken veel mensen. Ruim een derde gebruikte zijn handdoek in een peiling uit 2022 vijf keer of vaker voordat hij in de was ging. Toch is een vochtige handdoek in een warme badkamer een prima plek voor bacteriën.

Microbiologen houden een eenvoudige regel aan: na een keer of drie afdrogen gaat de badhanddoek in de was. Douche je elke dag, dan is dat dus twee keer per week.

Dat klinkt streng, maar bij het afdrogen blijven huidschilfers, zeepresten en bacteriën achter. In een vochtige stof delen bacteriën zich onder gunstige omstandigheden ongeveer elke 15 tot 20 minuten. Na een dag aan het haakje zit er dus veel meer op dan na het douchen.

“Als je handdoek gaat stinken, ben je eigenlijk al te laat.”

Hoe vaak je wast, is maar de helft van het verhaal. Bacteriën en schimmels hebben vocht nodig. Een handdoek die snel droogt, blijft dus langer fris.

• Hang hem breed uitgevouwen op, liefst over een rek of de verwarming, niet in een prop aan een haakje.
• Gooi een natte handdoek niet dagenlang in de wasmand.
• Haal de handdoeken direct na het wassen uit de trommel.

Op 40 graden wordt een handdoek schoon. Maar om bacteriën en schimmels te doden, is minimaal 60 graden nodig. Gebruik het katoenprogramma en kijk altijd even op het waslabel.

Heter hoeft niet. Op 90 graden slijten de vezels sneller en wordt de handdoek minder lang zacht.

Laat de wasverzachter staan. Die legt een laagje op de vezels, waardoor een handdoek tot 30 procent minder water opneemt. Je hebt dan een zachte handdoek die slecht droogt. En een vaste was op 60 graden houdt de wasmachine zelf ook fris.

De badhanddoek mag een paar dagen mee, maar sommige doeken niet.

• Theedoek, vaatdoek en keukenhanddoek: elke dag een schone, en wassen op 60 graden. Ze komen in aanraking met etensresten en blijven vaak nat.
• Handdoek bij de wastafel of het toilet: daar drogen meer mensen hun handen aan af. Verschoon hem vaker, zeker als er bezoek is geweest.
• Bij ziekte in huis: droog je handen met papier of keukenrol. Gebruik je toch een stoffen handdoek, doe hem dan elke dag in de was.

“Je handdoek delen met een huisgenoot die buikgriep heeft, is vragen om problemen.”

Bacteriën kunnen via handdoeken van de ene naar de andere gaan. Dat geldt bijvoorbeeld voor de stafylokok, een bacterie die huidinfecties kan veroorzaken. Heeft iemand een huidinfectie, voetschimmel of buikgriep, dan gebruikt iedereen zijn eigen handdoek.

En nieuwe handdoeken? Was die eerst één keer voordat je ze gebruikt. Daarna nemen ze beter vocht op.

Handdoekregels op een rij

• Badhanddoek: na een keer of drie in de was
• Theedoek, vaatdoek, keukenhanddoek: elke dag
• Temperatuur: 60 graden, katoenprogramma
• Geen wasverzachter
• Tussendoor: breed uitgevouwen laten drogen
• Bij ziekte: iedereen een eigen handdoek, of papier

Meer weten?

• Veilig wassen: van je handen tot groente en fruit (Voedingscentrum)
• Hygiëne thuis (RIVM)
• Na hoeveel douchebeurten moet je je handdoek wassen? (Radar)

Een paar maanden zon in plaats van grijze Hollandse dagen: voor veel gepensioneerden is overwinteren in Spanje een vast ritueel. Dat kan prima, maar ondertussen tikken er vier klokken, in twee landen. Wie er één mist, kan zijn AIO-aanvulling kwijtraken, met de Spaanse fiscus te maken krijgen of zich moeten uitschrijven bij de gemeente.

Is je AOW niet volledig en krijg je daarom een AIO-aanvulling? Dan mag je maximaal 91 dagen, oftewel 13 weken, per jaar buiten Nederland zijn. Alle reizen tellen bij elkaar op. Ook rond de jaarwisseling mag je niet langer dan 91 dagen achter elkaar weg. Heeft je partner de AOW-leeftijd nog niet, dan geldt voor die partner 28 dagen. Blijf je langer weg, dan stopt de aanvulling en moet je die opnieuw aanvragen.

Zonder AIO is er meer ruimte. Het is verstandig om een verblijf van drie maanden of langer bij de SVB te melden.

“Met een AIO-aanvulling is een hele winter weg al snel te lang.”

Als EU-burger mag je drie maanden in Spanje verblijven met alleen een geldig paspoort of identiteitskaart. Blijf je langer, dan moet je je inschrijven in het Registro Central de Extranjeros. Je krijgt dan een registratiecertificaat met je NIE-nummer. Dat regel je persoonlijk bij een Oficina de Extranjería of een aangewezen politiebureau.

Ben je in een kalenderjaar meer dan 183 dagen in Spanje, dan ziet Spanje je als fiscaal inwoner. Je betaalt daar dan belasting over je wereldwijde inkomen. Korte uitstapjes tellen gewoon mee, tenzij je kunt aantonen dat je elders fiscaal inwoner bent. Ook onder de 183 dagen kan Spanje je als inwoner zien, bijvoorbeeld als het centrum van je economische belangen daar ligt.

Verblijf je binnen een jaar meer dan acht maanden in het buitenland, dan moet je je uitschrijven uit de Basisregistratie Personen. Dat geldt ook als je je huis in Nederland aanhoudt. De maanden hoeven niet achter elkaar te liggen. Een lange winter plus een lange zomerreis kan je dus over de grens brengen.

“Vier klokken tikken tegelijk, in twee landen.”

Bij reizen korter dan een jaar blijf je onder de Nederlandse wetgeving verzekerd. Neem je Europese zorgpas (EHIC) mee: daarmee krijg je medisch noodzakelijke zorg via het publieke Spaanse stelsel. In een privékliniek werkt die pas niet. Daar vergoedt de basisverzekering hooguit het Nederlandse tarief en betaal je het verschil zelf, tenzij een aanvullende of reisverzekering bijspringt. Het eigen risico geldt ook in Spanje.

Rekenvoorbeeld: van 1 november tot en met 31 maart

• 151 dagen weg: ruim boven de 91 dagen voor wie AIO krijgt
• Langer dan drie maanden in Spanje: inschrijving verplicht
• 61 dagen in 2026 en 90 in 2027: per kalenderjaar ruim onder de 183 dagen
• Ruim onder acht maanden: je blijft ingeschreven, tenzij je de rest van het jaar ook lang weg bent

Twijfel je over je eigen situatie? Vraag het dan vóór vertrek na bij de SVB, je gemeente en je zorgverzekeraar. Vooraf vragen is een stuk eenvoudiger dan achteraf rechtzetten.

Meer weten?

• Verblijf buiten Nederland met een AIO-aanvulling (SVB)
• Wanneer moet ik mij uitschrijven uit de BRP? (RvIG)
• Zorg op vakantie in het buitenland (Rijksoverheid)

De Oostenrijkse wielrenster Valentina Cavallar (25) moest vorige maand op een belachelijk moment een dopingtest ondergaan. “De controle vond, slechts enkele uren nadat mijn moeder was overleden, plaats in de kamer naast die waar zij lag”, schrijft ze op Instagram.

Het klimtalent, ploeggenote van onder anderen Lorena Wiebes, reed sinds de Tour de France van begin augustus geen koers meer. Nu vertelt ze waarom: haar moeder werd ziek en overleed. Juist in die periode stond er een dopingcontroleur voor de deur voor een controle buiten competitie.

Respectloos

“Ik begrijp het belang van schone sport en ik heb altijd respect gehad voor de verantwoordelijkheid die hoort bij het zijn van een professionele atlete. Maar op dat moment dacht ik duidelijk niet aan wielrennen, wedstrijden of mijn verantwoordelijkheden als atlete. Ik was een dochter die net haar moeder had verloren. Het was ontzettend pijnlijk om onder die omstandigheden een dopingcontrole te moeten ondergaan; het voelde volkomen misplaatst en respectloos tegenover mijn familie.”

Volgens Cavallar laat het voorval zien “hoe gemakkelijk we kunnen vergeten dat achter elke atleet een mens schuilgaat met een leven, een familie en emoties die niet zomaar verdwijnen zodra de verantwoordelijkheden van de professionele sport beginnen”.

Haar conclusie: “Ik geloof in schone sport, maar ook dat menselijkheid, medeleven en respect nooit mogen worden vergeten.”

Er komt nog maar weinig terecht van een nationaal plan om meer bossen aan te planten. In 2020 presenteerde het ministerie van Landbouw de Bossenstrategie. Daarin stond dat er in tien jaar tijd 37.000 hectare bos bij moest komen.

Provincies zijn voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor het aanplanten, maar zes jaar later zijn hun doelstellingen nog ver uit zicht. Dat blijkt uit een rondgang van Nieuwsuur. Gezamenlijk hebben de provincies pas ongeveer 4000 hectare bos aangeplant.

De Rekenkamer Oost-Nederland constateerde al dat de provincies Gelderland en Overijssel de doelstelling voor 2030 niet gaan halen. Ook de andere provincies zeggen tegen Nieuwsuur dat ze achterlopen op schema.

De Bossenstrategie van het ministerie van Landbouw gaat niet alleen over het aanplanten van nieuwe bossen, maar ook over het herplanten van gekapte bomen en het beter onderhouden van bestaande bossen. En de bossen moeten beter bestand worden tegen klimaatverandering, bijvoorbeeld door loofbomen aan te planten in plaats van naaldbomen.

Bas Lerink, boswetenschapper bij de Wageningen Universiteit (WUR), ziet ook dat er nog weinig van de strategie is terechtgekomen. "Er is wel wat bos bijgekomen en sommige bossen zijn nieuw leven ingeblazen, maar het is niet genoeg." Bovendien is er in de afgelopen jaren ook ontbost, zeg Lerink. "We weten niet goed hoeveel dat is."

Geldgebrek

De onderzoeker wijt de vertraging van de plannen aan juridische obstakels en ruimtegebrek. Zo is er vaak discussie tussen de provincie, bewoners en bijvoorbeeld boeren over het grondgebruik van een bepaald gebied. "Er is te weinig ruimte in Nederland", zegt Lerink.

De provincie Overijssel heeft bijvoorbeeld maar 319 van de geplande 3900 hectare bos aangeplant. "Grond is schaars en niet elke gemeente of terreineigenaar is bereid om landbouwgrond om te zetten naar bos", zegt gedeputeerde Maurits von Martels van de provincie.

Hij en Lerink wijzen daarnaast op geldgebrek. Lerink: "Dat geld zat in het Nationaal Programma Landelijk Gebied, het NPLG. Dat is op dag één van het kabinet-Schoof in de prullenbak beland. En dat was een funeste stap voor deze strategie."

In een reactie zegt ook het ministerie dat het NPLG "een belangrijk instrument" was om de bossenstrategie te financieren. "Dat is weggevallen door besluitvorming van het vorige kabinet."

'Weinig animo onder grondeigenaren'

Maar de vraag is of extra geld alles zou oplossen. Von Martels legt uit dat de provincie niet altijd invloed heeft op de aanleg van extra bossen. Grondeigenaren moeten er vrijwillig aan meewerken. "We verlenen subsidie en we hopen ook dat daar gebruik van wordt gemaakt, maar de animo is beperkt."

Gemeente Hof van Twente is zo'n gemeente die niet bij boeren wil aankloppen met de vraag bomen te planten op hun grond. "We hebben een sterk agrarische gemeente, een groot buitengebied met daarin vijfhonderd boeren. Zij hebben op dit moment veel onduidelijkheid over het voortbestaan van hun bedrijf. Wij willen boeren niet extra beperken door landbouwgrond om te zetten in natuurfuncties", zegt Miriam Doeschot, wethouder in Hof van Twente.

Voordelen van bomen

Lerink stelt dat gemeenten onvoldoende inzien hoeveel voordelen extra bomen bieden. Volgens de onderzoeker kunnen bossen verschillende problemen in Nederland oplossen. "Het bos is een hotspot van biodiversiteit en bomen filteren CO2 uit de lucht."

De onderzoeker vindt het niet realistisch dat de doelstellingen voor 2030 worden gehaald, maar hij vindt wel dat de ambitie moet blijven. Daarvoor moet snel extra geld beschikbaar komen, zegt hij. "En de provincies moeten hulp krijgen bij de planning, zodat we in 2030 wel een serieus gebied kunnen bebossen."

Volgens Lerink liggen de plannen bij provincies al klaar om dit voor elkaar te krijgen. "Die kunnen zo weer worden gerecycled en daar kunnen provincies weer mee aan de slag."

"We zijn een van de minst beboste landen van Europa", vervolgt Lerink. "Maar we hebben fantastische bossen in Nederland en er zijn tal van redenen om die uit te breiden."

Reactie ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur:

"Het huidige kabinet heeft de ambitie om fors in te zetten op meer bos en het herstel van bestaand bos.

Het NPLG was een belangrijk instrument dat de bossenstrategie financierde en dat is weggevallen door besluitvorming van het vorige kabinet.

Op dit moment wordt de Landelijke Bossenstrategie geëvalueerd. De resultaten zullen dit jaar gedeeld worden met de Tweede Kamer. Met de evaluatie van de bossenstrategie zal gekeken worden naar de resultaten tot nu toe en ook de ambitie en de beschikbare middelen."

Met nog drie dagen tot de voetbalwedstrijd van AZ tegen de Israëlische club Hapoel Be'er Sheva, voert Israël de diplomatieke druk op. In een telefonisch gesprek met de Alkmaarse burgemeester Anja Schouten plaatste de Israëlische ambassadeur vanmiddag "grote vraagtekens bij de rechtvaardiging" van het besluit om Israëlische supporters te weren, bevestigt de Israëlische ambassade aan Nieuwsuur.

Volgens ambassadeur Zvi Aviner Vapni moet er alles aan gedaan worden om Israëlische supporters de wedstrijd op een veilige manier te laten bijwonen, "desnoods in beperkte aantallen". Kan dat niet, dan wil Israël dat de wedstrijd wordt verplaatst naar een locatie waar dat wel kan, mogelijk in het buitenland.

De woordvoerder van de burgemeester laat aan Nieuwsuur weten dat het besluit om uitfans te weren vaststaat en dat er donderdag in Alkmaar gevoetbald wordt, zonder uitpubliek.

Contact tussen ministers

Er was ook diplomatiek contact op hoger niveau. De Israëlische minister van Buitenlandse Zaken, Gideon Sa'ar, kaartte de zaak aan bij de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken, Tom Berendsen. Dat schrijft de krant The Israel Times. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt dat er doorlopend contact is met de Israëlische autoriteiten en dat deze zaak inderdaad aan de orde kwam, maar doet verder geen uitspraken over de inhoud van het contact.

Lennard Swolfs, correspondent Israël en Palestijnse gebieden:

"Het opvoeren van de diplomatieke druk op Nederland past in een bredere lijn van de Israëlische regering: het beschermen van Israëlische burgers in het buitenland nadrukkelijk op de politieke agenda zetten.

In een eerdere, vergelijkbare situatie deed de Israëlische minister van Buitenlandse Zaken Gideon Sa'ar dat ook. Vorig jaar waren fans van de club Maccabi Tel Aviv niet welkom bij de wedstrijd tegen Aston Villa in Birmingham. Sa'ar reageerde toen fel en noemde het besluit op X "beschamend" en eiste dat het werd teruggedraaid. Dat laat zien dat Sa'ar zulke besluiten niet alleen als lokale veiligheidskwesties behandelt, maar ze ook aangrijpt om een bredere politieke boodschap uit te dragen over de veiligheid en behandeling van Israëliërs in Europa."

Eind vorige maand besloot Alkmaar om geen Israëlische supporters toe te staan bij het Europa League-duel tegen AZ, dat op 15 oktober plaatsvindt in het AFAS-stadion in Alkmaar. Hoewel de supporters van de Israëlische club door UEFA een 'medium risicoprofiel' zijn toebedeeld, wordt de wedstrijd door de gemeente Alkmaar "vanwege de geopolitieke context als (zeer) hoog risico aangemerkt".

Daarbij verwijst de gemeente expliciet naar de rellen rondom de wedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv in 2024. De burgemeester heeft zich laten adviseren door de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema.

Verplaatste wedstrijden

Nieuwsuur heeft contact met enkele Israëlische supporters die alsnog van plan zijn om naar Nederland te komen. De gemeente Alkmaar zegt rekening te houden met de mogelijke aanwezigheid van "een onbekend aantal" Israëlische supporters buiten het stadion. Daarnaast zijn er twee pro-Palestijnse demonstraties aangekondigd.

De burgemeester van de Belgische stad Leuven besloot eerder dat de wedstrijd Royale Union Saint-Gillouse tegen Hapoel Be'er Sheva "omwille van de publieke veiligheid" überhaupt niet in zijn stad kan worden gespeeld. De twee clubs treffen elkaar op 22 oktober in het stadion van Düsseldorf.

Ook de wedstrijd tussen het Turkse Beşiktaş en Hapoel Be'er Sheva, die op 26 november oorspronkelijk in Turkije zou plaatsvinden, is verplaatst naar het Batumi-stadion in Georgië.

Campagne tegen zelfdoding op spoor

De NS en Prorail zijn vandaag, in samenwerking met de stichting 113 Zelfmoordpreventie gestart met een campagne om het aantal zelfdodingen op het spoor naar beneden te krijgen. Jaarlijks overlijden in Nederland zo'n tweehonderd mensen door zelfdoding op het spoor. Er zijn dagelijks pogingen tot suïcide. Spoorpersoneel wordt hier dus regelmatig mee geconfronteerd.

Eelco van Asch, operationeel directeur van de NS, en Emiel Jansen, incidentbestrijder bij ProRail, schuiven aan in de studio.

Online veiligheidsincident Albert Heijn

In meerdere distributiecentra van Albert Heijn ligt het werk stil als gevolg van het 'online veiligheidsincident' bij de supermarktketen. Wat zijn de gevolgen voor de schappen in de supermarkt? En wie zit hier achter?

In de studio: cybersecuritydeskundige Pim Takkenberg en Dirk Mulder, retaildeskundige bij ING.

Toespraak hoogste NAVO-militair

"We zullen een aanval van de vijand tegenhouden, hem afzwakken als hij aanhoudt en uiteindelijk het operationeel gevechtssysteem uitschakelen." Dat is de boodschap van de Amerikaanse opperbevelhebber van de NAVO, generaal Alexus Grynkewich, op de veiligheidstop in Warschau. De militair commandant van het bondgenootschap, die de naam Rusland tijdens zijn toespraak niet in de mond nam, benadrukte meermaals dat de NAVO een defensieve organisatie is. "Maar als iemand zo dwaas is om ons aan te vallen, zullen we vechten."

Veiligheidsdeskundige bij Clingendael Koen Aartsma schuift aan in de studio.

Aanval op luchthaven Riyad

De aanval van Houthi-rebellen op de luchthaven van de Saudische hoofdstad Riyad wordt internationaal breed afgekeurd. Wereldleiders spreken schande van de moedwillige aanval op een burgerdoel en noemen het een gevaarlijke escalatie van de strijd op het Arabische schiereiland.

Sinds de start van een grootschalig offensief door het Jemenitische regeringsleger, afgelopen maandag, hebben de Houthi's hun aanvallen op doelen in Saudi-Arabië aanzienlijk opgevoerd. Saudi-Arabië is een bondgenoot van Jemen; de Houthi's worden op hun beurt gesteund door Iran. We praten over de escalatie met Midden-Oostenkenner Abdou Bouzerda.

Model voorspelt verloop natuurbrand

De zomer is voorbij en brandweerkorpsen in heel Europa kijken terug op een van de meest destructieve natuurbrandseizoenen ooit. Een gebied groter dan de provincie Gelderland en Utrecht samen ging in de EU in vlammen op: in totaal 6900 vierkante kilometer. Het voorspellen van dit soort natuurbranden is vrijwel onmogelijk. Tot nu: een Catalaanse brandweerman heeft een model ontwikkeld dat kan helpen het vuur voor te blijven en zo slachtoffers te voorkomen.

Bericht uit de 'killzone' in Oekraïne

Wat gebeurt er aan het front in Oekraïne? Rukt Rusland op? Of pakt Oekraïne gebieden terug? Wat er echt gebeurt, is lastig te zeggen. Want steeds minder journalisten wagen het om het front te bezoeken. Journalist Francis Farrell, van de Kyiv Independent, reist nog wel regelmatig naar het front. Hij vertelt hoe de situatie er nu echt is in zijn laatste reportage, uit een gebied zo gevaarlijk dat het een bijnaam heeft: de killzone.

Tientallen mensen verzamelden zich vandaag bij de Kruiskerk in Wezep, in de gemeente Oldebroek, om de regenboogvlag te hijsen. Dat gebeurt elk jaar in het kader van International Coming Out Day, die morgen plaatsvindt, maar dit jaar was het een extra beladen moment.

De regenboogvlag wordt op het gemeentehuis van Oldebroek namelijk voor het eerst in jaren níet gehesen. De christelijk-conservatieve gemeente stopt, als eerste gemeente van Nederland, helemaal met het lhbti-beleid.

Dat besluit komt van het nieuwe college. Afgelopen voorjaar won de partij Christelijk Verbond Oldebroek de gemeenteraadsverkiezingen, die een coalitie vormt met de SGP en Algemeen Belang Oldebroek. In het coalitieakkoord staat: "We hebben aandacht voor iedereen in de samenleving. Daarin is iedereen verenigd onder de vlaggen van Oldebroek en Nederland. Het apart hijsen van de regenboogvlag doen we daarom niet meer. Het lhbtiq+-beleid trekken we in."

Vorige week, tijdens de gemeenteraadsvergadering, werd de afschaffing officieel. "Historisch. De raad heeft zojuist gesproken", schreef Tom de Nooijer, partijleider van Christelijk Verbond Oldebroek, op X. "Oldebroek hijst niet langer de regenboogvlag. Daarnaast is het lhbtiq+-beleid ingetrokken." Later verwijderde hij de post weer.

'Regenboogvlag is christelijk symbool'

Uit protest hebben inwoners de afgelopen dagen honderden regenboogvlaggen uitgedeeld en opgehangen. En bij de Kruiskerk kwamen tientallen inwoners vandaag dus bijeen om de vlag te hijsen. "De regenboog is geen anti-christelijk symbool, maar juist een heel christelijk symbool", sprak dominee Han Wilmink de menigte toe.

"Het toont de veelkleurigheid van Gods schepping en daar hoort iedereen bij. We laten niemand aan de kant staan hier."

Aanwezigen vertellen waarom ze het belangrijk vinden dat de vlag wordt gehesen. "Dit is zo'n wezenlijk onderdeel van de maatschappij", zegt een vrouw. "Als het nu zover is dat de gemeente Oldebroek deze groep mensen achteruit zet - zij zeggen van niet, maar het is wel zo - door de vlag niet meer te hijsen, dat geeft veel verdriet."

Een andere inwoner vertelt dat hij zelf, als lid van de lhbti-gemeenschap, meermaals is bedreigd bij zijn huis. "Er was een tas met beschimmelde worst en kaas aan de deur gehangen met een brief erbij waar de honden geen brood van lusten. Heel heftig en intens. Ik vind het heel belangrijk dat de vlag er hangt."

Maar verderop in het dorp zijn er ook mensen die er anders over denken. "Ik begrijp het wel", zegt een inwoner over het schrappen van de regenboogvlag bij het gemeentehuis. "Eén vlag voor Nederland is voldoende."

"Van mij hoeft het niet, die vlag", zegt een ander. "Iedereen is gelijk. Maar dan ga je één doelgroep benadrukken. Er zijn meer doelgroepen en dan kun je ook vlaggen voor vrouwen bedenken."

Programma stopgezet

Het lhbti-beleid waar de gemeente mee stopt, gaat om een plan uit 2021 om de acceptatie en veiligheid van lhbti'ers te verbeteren. Onder andere scholen, sportclubs en muziekscholen werden verplicht meer aandacht te besteden aan lhbti-acceptatie. Daarbij werden ervaringsdeskundigen ingezet. Dat programma wordt nu dus stopgezet.

De burgemeester van Oldebroek, Tanja Haseloop-Amsing (VVD), was vandaag ook aanwezig bij de Kruiskerk. Zij zegt dat het intrekken van het lhbti-beleid door het College "geen afwijzing" is van de lhbti-gemeenschap. "Dit College en de raad hebben gezegd: we willen in gesprek gaan om te kijken hoe we samen verder kunnen leven."

Discussie Den Haag

De discussie over het hijsen van de regenboogvlag speelt ook landelijk. Donderdagavond laat moesten Tweede Kamerleden uit het hele land terugkeren naar Den Haag om te stemmen over het wel of niet hijsen van de vlag op het Tweede Kamergebouw tijdens Coming Out Day. Uiteindelijk stemden 90 Kamerleden vóór het hijsen van de vlag, 36 waren tegen. Het is voor het eerst dat de vlag zal wapperen aan het Tweede Kamergebouw.