Asielsysteem Griekenland 'bevroren' sinds migratiepact, asielzoekers vastgezet

Al sinds de invoering van het Europese asiel- en migratiepact op 12 juni ligt de asielregistratie in Griekenland vrijwel stil. In kampen op het vasteland en op de eilanden zitten mensen opgesloten zonder dat hun asielaanvraag ooit is geregistreerd. Ook het online systeem van het ministerie, waarmee mensen op eigen houtje asiel kunnen aanvragen, werkt niet meer.

Mensen die zich alsnog melden bij registratiekampen worden vaak niet toegelaten, en soms zelfs gearresteerd en vervolgd wegens "illegaal verblijf", aldus Lefteris Papagiannakis, voorzitter van de Griekse Vluchtelingenraad. Hij toont Nieuwsuur detentiekamp Amygdaleza, ten noorden van Athene. "Ze zitten opgesloten in een soort gevangenis, beheerd door de politie. Ook vrouwen en kinderen." Het is volgens hem "een tactiek" om mensen af te schrikken.

Nieuwsuurverslaggever Saskia Dekkers bezocht de omgeving van zo'n detentiekamp met Papagiannakis:

Asieladvocaat Minos Mouzourakis, van Refugee Support Aegean (RSA) bevestigt de beelden. Mensen die door de Griekse autoriteiten naar kampen worden gebracht voor screening, identificatie en asielregistratie, worden daar al wekenlang vastgehouden onder erbarmelijke omstandigheden. Detentie mag volgens Europese regels geen automatisme zijn, benadrukt hij: "Het gaat om het ontnemen van iemands vrijheid. Dat is een inbreuk op de mensenrechten."

Volgens de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR kwamen in de eerste vijf weken na de invoering van het pact 4200 migranten aan in Griekenland. Papagiannakis en Mouzourakis zeggen dat vrijwel niemand van hen is geregistreerd.

Onderzoeker migratiebeleid Angeliki Dimitriadi noemt de gang van zaken opvallend: "Griekenland heeft bijna twee jaar de tijd gehad om zich op de invoering van het pact voor te bereiden. Ik denk dat het een indirecte manier is om een boodschap af te geven: dat Griekenland zijn afschrikkingspolitiek versterkt."

Brandbrief

Dertien juridische hulporganisaties stuurden vorige week een brandbrief naar de Griekse regering en naar een afgevaardigde van de Europese Commissie. Een reactie bleef nog uit.

Het Griekse ministerie van Migratie en de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Athene reageerden niet op vragen van Nieuwsuur.

Opvallend: de Europese Commissie oordeelde vorige week, in een eerste tussenevaluatie, positief over de eerste maatregelen die Griekenland nam bij de invoering van het pact.

Asieladvocaat Mouzourakis weerspreekt dat de Commissie niet op de hoogte is: "Er zitten functionarissen van de Europese Commissie in Griekenland, wij hebben regelmatig contact met hen. De Commissie weet dus heel goed dat het systeem is vastgelopen, en heeft Griekenland al langer aangespoord de misstanden in de kampen op te lossen. Zonder resultaat. Dat de tussenevaluatie dan een ander beeld schetst, geeft te denken."

De Europese Commissie zegt tegen Nieuwsuur dat het registreren van asielzoekers onder de bevoegdheid valt van lidstaten zelf.

Het migratiepact in Nederland

De IND zegt tegen Nieuwsuur dat de eerste maand van de inwerkingtreding van het migratiepact in Nederland "goed en rustig" is verlopen. "Het lukt ons om verreweg het grootste gedeelte van alle aanvragers in één dag het gehele proces te laten doorlopen, van aanmelden tot indienen van de asielaanvraag. Het grootste deel van de aanvragers kan dit zelfstandig met een tablet."
De IND levert nog geen cijfers over de werking van het pact binnen Nederland en Europa. "Als het pact zo'n 100 dagen in werking is verwachten wij cijfers te kunnen delen die inzicht geven in de werking ervan.

Onderzoeker Dimitriadi: "De harde Griekse aanpak is niet nieuw en past in een bredere Europese lijn: strenger beleid, meer terugkeer, minder asiel. Voor de Commissie is het een politieke keuze om deze Griekse regering te steunen."

Papagiannakis en Mouzourakis zeggen dat de situatie op korte termijn onhoudbaar wordt. De detentiecentra raken vol met mensen in juridisch niemandsland: het is onduidelijk wie asiel krijgt en wie niet, terugkeer is daardoor onmogelijk, en onbeperkte opsluiting zonder duidelijke procedure kan evenmin standhouden.

Asieladvocaat Mouzourakis verwacht dat migranten die via het vasteland Griekenland binnenkomen, zich straks niet meer melden bij de autoriteiten. "Als registratie niet alleen inefficiënt is, maar ook gevaarlijk, als je er je vrijheid mee riskeert en zelfs strafrechtelijke vervolging, dan gaan mensen op zoek naar andere routes, naar andere landen."

Ook Italië loopt vast: gebrek aan detentiecentra voor afgewezen asielzoekers

Niet alleen Griekenland worstelt met het migratiepact. "Het Italiaanse systeem is niet ontworpen om afgewezen asielzoekers vast te houden", zegt Eleonora Celoria van ASGI, een vereniging van juristen en migratie-experts in Italië.

Italië heeft wel plannen om nieuwe detentiecentra te bouwen, maar de kans is groot dat mensen alsnog worden vrijgelaten. Celoria: "Het systeem is niet bedoeld om asielzoekers vast te zetten wiens aanvraag is afgewezen. In Italië geldt een detentielimiet van 18 maanden, veel mensen komen weer vrij vanwege die limiet. Die kunnen dan vrij doorreizen."

De Europese Commissie tikte Italië deze maand op de vingers omdat het land weigerde twaalf geregistreerde asielzoekers terug te nemen die naar West-Europa waren doorgereisd, terwijl Italië daar onder het Europese pact verantwoordelijk voor is. Volgens Celoria doet Italië bewust zo min mogelijk: nieuwe regels invoeren van het pact betekent ook verantwoordelijkheid nemen.