Inspectie geeft toe: toezicht op vruchtbaarheidskliniek Leiderdorp schoot tekort
De Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ) heeft forse steken laten vallen in het toezicht op vruchtbaarheidskliniek Medisch Centrum Kinderwens (MCK) in Leiderdorp. De toezichthouder erkent dat het "scherper had kunnen en moeten toezien" op de jarenlange overschrijdingen van het maximumaantal kinderen per donor bij MCK.
Die pijnlijke conclusie trekt de IGJ na een grondig onderzoek naar de jarenlange misstanden in de kliniek. Nieuwsuur heeft inzage in het definitieve rapport over dat onderzoek, dat nog niet is gepubliceerd.
Toezicht
Het onderzoek van IGJ bevestigt eerdere berichtgeving van Nieuwsuur, waaruit onder meer bleek dat MCK bewust massadonoren creëerde. Massadonoren zijn spermadonoren die veel meer dan 25 kinderen hebben voortgebracht. Maximaal 25 kinderen per donor was jarenlang de norm van de beroepsgroep.
In het rapport stelt de IGJ: "De inspectie ziet in dat zij, terugkijkend op het verleden, te weinig aandacht heeft gegeven aan het toezicht op de naleving van de 25 kinderen per donor. De inspectie had hier scherper op kunnen en moeten toezien vanuit haar toezichthoudende rol."
Ook erkent de inspectie dat het "zeer waarschijnlijk" al in 2015 bekend was dat de kliniek in plaats van 25 kinderen per donor uitging van 25 gezinnen per donor.
Wettelijke vereisten
Die erkenning is des te opvallender omdat IGJ eerder nog stelde dat van een landelijke richtlijn of norm van 25 kinderen geen sprake zou zijn, maar slechts van een 'advies'. Inmiddels erkent de IGJ dat MCK tussen 2006 tot 2018 'niet conform de gangbare praktijk handelde'. Ook de rechtsvoorganger van MCK hield zich daarvoor al meerdere jaren niet aan de beroepsnorm.
Wensmoeders en donoren werden niet, of niet volledig, geïnformeerd over het afwijken van die professionele norm. Daarmee voldeed de kliniek niet aan de wettelijke vereisten met betrekking tot de informatieplicht naar wensmoeders en donoren, de zogeheten informed consent.
De IGJ constateert dat MCK al in 2017 het aantal kinderen per donor volledig in beeld had. Ondanks een dringend advies van de beroepsgroep, werd die informatie niet met betrokkenen gedeeld.
De inspectie concludeert dat de kliniek telkens maximaal de ruimte nam om van normen en adviezen af te wijken. "Dit lijkt in een patroon te passen", schrijft de IGJ.
"Gedurende het onderzoek rees de vraag in hoeverre het maatschappelijk gezien te verantwoorden is de grenzen op te zoeken bij donorconceptie; de gevolgen strekken immers vele malen verder dan alleen voor wensmoeder en donor." De belangen van donorkinderen moeten ook worden meegewogen, aldus de inspectie.
Van spijt over de handelwijze in het verleden is bij een aantal betrokkenen van de kliniek weinig te merken, stelt de IGJ. "Het perspectief van en de vooruitzichten voor donorkinderen was in de reflectie niet bij iedere betrokkene even nadrukkelijk aanwezig." Ook wensmoeders en donoren die de inspectie sprak gaven dit aan. De IGJ stelt dat "een andere reactie in ieder geval vanuit menselijk perspectief meer voor de hand" zou liggen.
Gebrek aan communicatie
De misstanden bij MCK konden mede gebeuren doordat werknemers weinig inspraak en tegenspraak hadden op het beleid van de kliniek. Tot op de dag van vandaag heeft het bestuur dat onvoldoende georganiseerd, aldus de inspectie. Als voorbeeld van het gebrek aan communicatie noemt de inspectie de handelwijze uit 2015, waarbij laboratoriummedewerkers uitgingen van 25 gezinnen per donor, terwijl de artsen in de kliniek maximaal 25 kinderen per donor hanteerden.
Nieuwsuur heeft MCK om een reactie gevraagd op de bevindingen, maar zowel de kliniek als de directeur reageren niet op vragen.
Inmiddels is er een Kamermeerderheid die vraagt om een breed onafhankelijk onderzoek naar alle misstanden bij fertiliteitsklinieken en donorconceptie in Nederland.