Misbruikt en gemarteld in Guantanamo: 'Ik voel me schuldig over mijn vrijheid'
Nu woont hij in Nederland, maar Guantanamo Bay zal nooit uit het hoofd van Mohamedou Ould Slahi verdwijnen. "Ik voel me schuldig dat ik vrij ben, dat ik in het mooiste land ter wereld mag wonen en elke dag van vrijheid mag genieten."
"Ik besefte hoe kwetsbaar je vrijheid is", zegt Slahi over zijn tijd in de Amerikaanse marinebasis op Cuba waar de Verenigde Staten na de aanslagen van 11 september 2001 een detentiekamp voor terreurverdachten inrichtten. "Opeens had ik alles verloren."
Zo'n vierenhalf jaar geleden voelde Slahi zich voor het eerst weer echt vrij. De 55-jarige Mauritaniër sliep toen voor de eerste keer in zijn toenmalige appartement in Groningen. "Ik kon niet geloven dat ik vrij was", blikt hij terug in gesprek met Nieuwsuur.
Waterboarding
Slahi kreeg het extreem zwaar te verduren in Guantanamo. "Ze hebben me gemarteld. Ik werd seksueel misbruikt." Door waterboarding, een marteltechniek waarbij verdrinking gesimuleerd wordt, zag hij geen andere uitweg dan een valse bekentenis af te leggen.
Deze traumatische periode begon toen hij in augustus 2002 werd vastgezet in het omstreden gevangenenkamp. Slahi zou banden hebben met terreurgroep al-Qaida. Op dat moment zaten er al honderden gevangen vast in het kader van de 'War on Terror' die de VS voerde na 9/11. De Verenigde Staten en hun bondgenoten schakelden terreurverdachten uit van Irak tot Afghanistan.
25 jaar later is de War on Terror nog altijd niet voorbij. Wat heeft die oorlog Amerika gekost? Kijk deze analyse van Nieuwsuur:
"Het begon met een telefoontje van mijn neef", vertelt Slahi over zijn aanhouding ruim 24 jaar geleden. Op dat moment woonde hij in Duitsland en zijn neef in Soedan. De neef vroeg hem om geld voor zijn zieke vader. "Het was een telefoontje van dertig seconden."
Dat telefoongesprek veranderde alles. Zijn neef Mahfouz Ould al-Walid was actief binnen al-Qaida en fungeerde een tijdlang als religieus adviseur van Osama bin Laden. De telefoon waarmee hij Slahi belde, was volgens Amerikaanse inlichtingendiensten aan Bin Laden gelinkt. Slahi had zelf eerder in Afghanistan getraind bij al-Qaida en daar trouw gezworen aan de organisatie, al zegt hij die banden later te hebben verbroken.
Nog vijftien gevangenen in Guantanamo
Gevangenen in Guantanamo kregen aanzienlijk minder juridische bescherming dan verdachten in reguliere Amerikaanse gevangenissen. "De regering-Bush zag Guantanamo als een juridisch zwart gat waar de grondwet niet zou gelden omdat het geen Amerikaans grondgebied was", vertelt diplomaat Cliff Sloan, die als speciaal gezant voor de sluiting van Guantanamo bij het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken diende.
"Het Congres verbood elke overplaatsing van gevangenen naar de VS." President Obama wilde tijdens zijn regeerperiode de gevangenis sluiten maar stuitte op veel weerstand. "Hij heeft het aantal gevangenen wel met 85 procent kunnen verminderen", zegt Sloan.
Van de ongeveer 780 gevangen in Guantanamo Bay, zijn er maar 32 formeel aangeklaagd. Slechts acht keer kwam het tot een veroordeling, meestal via een schikking. Er zitten, naast andere gevangenen, nog altijd vijftien mensen vast die vanwege 11 september en de 'War on Terror' zijn opgepakt.
De gebeurtenissen in Guantanamo Bay maakten van Slahi een ander mens. "Als iemand je martelt, dan word je automatisch een ander persoon."
Na veertien jaar in de gevangenis, voornamelijk in isolatie, was hij bang voor het leven in vrijheid. "Omdat vrijheid betekent dat je het kan kwijtraken, dat is heel kwetsbaar."
Slahi heeft inmiddels een leven opgebouwd in Nederland, maar kampt nog altijd met een schuldgevoel omdat er nog altijd gevangenen zonder proces vastzitten. "Ik schaam me dat ik zo weinig voor hen kan doen."
Vergiffenis
Na zijn vrijlating hebben hebben verschillende bewakers Slahi opgebeld om hun excuses aan te bieden, zegt hij. "Ik heb hun vergeven. Zonder vergiffenis zou ik niet hebben overleefd. Vergiffenis betekent niet dat je goedkeurt wat er gebeurde. Het betekent alleen dat ik verder ga met mijn leven, zonder die mensen in mijn hoofd. Waarom moet ik mezelf verder martelen met haat in mijn hart?"
Ook van Amerikanen heeft Slahi geen afkeer gekregen. Integendeel: "Ik ben fan van de Amerikanen. Mijn ervaring is dat het voornamelijk goede mensen zijn."
In 2016 kwam Slahi op vrije voeten. Hij werd niet langer gezien als een veiligheidsrisico. Bewijs voor betrokkenheid van Slahi bij de aanslagen is nooit gevonden. In 2021 kwam een film uit over zijn gevangenschap.
Abu Zubaydah, die als rechterhand van Osama bin Laden werd gezien, zit nog steeds vast in Guantanamo zonder perspectief om ooit vrij te komen. Hij maakte tekeningen van wat hem naar eigen zeggen in Guantanamo Bay is overkomen: