Doorbraak in hersenonderzoek: hoe blijft een superager scherp tot z'n laatste dag?

Wat als ouder worden niet automatisch betekent dat je geheugen achteruitgaat? Onderzoekers denken een belangrijke sleutel te hebben gevonden bij zogeheten ‘superagers’, ouderen die mentaal opvallend scherp blijven.

Het draait allemaal simpel gezegd om een actiever brein, schrijven wetenschappers van de University of Illinois Chicago in het gerenommeerde vakblad Nature. Het team onderzocht 38 menselijke hersenen, afkomstig van onder meer jonge volwassenen, ouderen en mensen met (beginnende) Alzheimer. Ook zaten er superagers tussen, variërend van 86 tot 100 jaar oud. In totaal werden bijna 356.000 hersencellen uit de hippocampus, het geheugencentrum van het brein, onder de loep genomen.

Nieuwe neuronen aanmaken

Wat bleek: de hersenen van deze uitzonderlijk scherpe ouderen maken opvallend veel nieuwe cellen aan. Waar lang werd gedacht dat dit proces bij volwassenen nauwelijks nog plaatsvindt, toont dit onderzoek iets anders aan. “We zien duidelijke aanwijzingen dat volwassen hersenen nog steeds nieuwe zenuwcellen kunnen aanmaken, alleen verschilt de mate waarin dat gebeurt enorm.”

En precies daar zit het verschil. Superagers blijken ongeveer twee keer zoveel nieuwe neuronen te produceren als ‘gewone’ ouderen. Mensen met Alzheimer laten juist het tegenovergestelde zien: bij hen is de aanmaak van jonge hersencellen sterk verminderd. Zelfs in een vroeg stadium zijn al subtiele signalen van ontregeling zichtbaar in het systeem dat celgroei ondersteunt.

Op genetisch niveau

Ook op genetisch niveau vallen superagers op. Hun hersenen tonen verhoogde activiteit in genen die essentieel zijn voor een gezond brein, waaronder stoffen die helpen bij de groei, bescherming en het onderhoud van hersencellen.

Het proces van mentale achteruitgang zou mogelijk dus zelfs onkeerbaar of te stoppen zijn. Het ouder wordende brein kan veerkrachtig en actief blijven. Het hangt er vooral vanaf hoe goed het nieuwe neuronen blijft produceren.

Toch is het nog te vroeg voor concrete oplossingen. Meer onderzoek moet uitwijzen hoe dit proces precies werkt en of het te beïnvloeden is. Maar het idee dat je brein na je zestigste alleen nog maar aftakelt, is niet meer onomstreden.

Bron: Nature