Nieuws NL

De zoon van de Amerikaanse regisseur Rob Reiner zegt dat hij zijn ouders niet om het leven heeft gebracht. De 32-jarige zoon wordt verdacht van moord op zijn vader en moeder, maar zei voor de rechtbank niet schuldig te zijn.

De 78-jarige Rob Reiner werd half december dood gevonden in zijn woning in de wijk Brentwood in Los Angeles, samen met zijn 70-jarige vrouw Michele. Ze waren om het leven gekomen door steekwonden.

De lichamen werden ontdekt na een verzoek om medische hulp. Er waren geen sporen van inbraak. Zes uur na de vondst van de twee werd hun zoon Nick opgepakt. Hij is aangeklaagd voor dubbele moord. Als Nick wordt veroordeeld, kan hij levenslang de cel in gaan of mogelijk zelfs de doodstraf krijgen. Als iemand schuld bekent, kan dat strafkorting opleveren.

Drugsverslaving en psychische problemen

Nick woonde volgens de Los Angeles Times de laatste tijd in een gastenverblijf op het terrein van zijn ouders. In het verleden had hij herhaaldelijk in het openbaar gesproken over zijn strijd tegen drugsverslaving en psychische problemen.

Nick Reiner wordt in de zaak bijgestaan door een pro deo-advocaat. De volgende zitting is gepland voor eind april.

Rob Reiner is onder meer bekend als regisseur van films als Stand by Me, The Princess Bride, When Harry Met Sally en A Few Good Men. Hij was zelf ook te zien in de sitcom All in the Family, en in de films Sleepless in Seattle en The Wolf of Wall Street. Zijn vrouw Michele werkte als fotograaf en filmproducent.

Duizenden huishoudens in het zuidwesten van Friesland zaten vandaag urenlang zonder stroom. De storing is inmiddels verholpen. Netbeheerder Liander verwacht dat iedereen voor middernacht weer stroom heeft.

De storing begon vanmiddag rond 14.30 uur door een kapotte kabel tussen een hoogspanningsmast en een transformator bij Workum. Hierdoor werden twee transformators uitgeschakeld, meldt Omrop Fryslân.

In totaal kwamen 3700 huishoudens in onder meer Workum, Blauwhuis en Koudum in het donker te zitten. Nu de kabel gemaakt is, wordt de transformator weer ingeschakeld. Dat gebeurt in fases. De eerste 800 aansluitingen zijn weer aangesloten, zegt een woordvoerder.

Hoe de kabel kapot kon gaan, is nog niet duidelijk.

De Amerikaanse ambassadeur in Parijs heeft opnieuw de woede gewekt van de Franse regering. De Franse minister van Buitenlandse Zaken had hem vanavond op het matje geroepen, maar ambassadeur Charles Kushner kwam zonder opgaaf van reden niet opdagen.

Volgens minister Barrot van Buitenlandse Zaken begrijpt Kushner niet wat de rol van ambassadeur inhoudt. Hij ontzegt Kushner daarom het recht om rechtstreeks contact op te nemen met leden van de Franse regering.

Dood rechtsextremist

Charles Kushner is de vader van Jared Kushner, een schoonzoon van de Amerikaanse president. Hij schreef op 20 februari op X over de gewelddadige dood van de Franse rechtsextremist Quentin Deranque in Lyon: "Gewelddadig radicaal-links is in opmars en de dood van Deranque laat zien wat dat voor de publieke veiligheid betekent."

Barrot reageerde gisteren als door een wesp gestoken. Frankrijk heeft niet de behoefte om zich de les te laten lezen door "de reactionaire internationale gemeenschap", aldus de minister. Om hem dat duidelijk te maken, moest Kushner vandaag bij hem op het matje komen.

Onvermijdelijk

Het is dit jaar 250 jaar geleden dat de Verenigde Staten de onafhankelijkheid uitriepen die twee jaar later door Frankrijk als eerste grote Europese mogendheid werd erkend. Barrots ministerie laat weten dat Kushner alsnog welkom is om "irritaties weg te nemen die in een 250-jarige vriendschap onvermijdelijk kunnen ontstaan".

De Britse omroep BBC heeft excuses aangeboden voor het niet censureren van een racistische opmerking tijdens de uitzending van de Bafta-awards, het Britse equivalent van de Oscars.

De zwarte Amerikaanse acteurs Delroy Lindo en Michael B. Jordan presenteerden de eerste prijs van de avond toen iemand vanuit het publiek het n-woord riep. De BBC zond de uitreikingen met twee uur vertraging uit, maar had dat moment er niet uitgehaald.

De persoon die het n-woord schreeuwde, was John Davidson. Hij was aanwezig omdat de film I Swear geïnspireerd is op zijn leven. Davidson heeft het syndroom van Gilles de la Tourette waardoor hij ongecontroleerde spierbewegingen en geluiden maakt.

'Niet met opzet'

De BBC kwam vandaag met een verklaring waarin de omroep zegt dat "sommige kijkers misschien heftige en beledigende taal hebben gehoord tijdens de uitzending. Dit kwam vanwege onvrijwillige verbale tics die horen bij het syndroom van Gilles de la Tourette, en zoals al tijdens de ceremonie werd uitgelegd: het was niet met opzet."

Tijdens de uitreikingen had presentator en acteur Alan Cumming al aan het publiek uitgelegd dat de taal te horen was door de aandoening van Davidson. "We bieden onze excuses aan als u beledigd bent."

Alsnog verwijderd

Lindo liet na afloop aan Vanity Fair weten dat hij en Jordan doorgingen met presenteren "omdat we deden wat we moesten doen", maar dat hij had gehoopt dat de Bafta-organisatie daarna naar hen toe zou komen. Op het terugkijkplatform van BBC is het moment wel verwijderd.

De BBC had een moment waarbij de winnende regisseur Akinola Davies Jr "Free Palestine" zegt aan het eind van zijn toespraak wel direct uit de uitzending gehaald. Volgens de omroep was dat omdat de toespraak te lang duurde. De omroep maakte van de drie uur durende show een versie van twee uur voor tv.

"We hebben hetzelfde met andere toespraken gedaan en al die knippen zijn gedaan, zodat de uitzending niet zou uitlopen", zegt een BBC-woordvoerder tegen Deadline. "Alle volledige toespraken van de winnaars zijn beschikbaar via het YouTube-kanaal van de Bafta's."

Glastonbury

De omroep kreeg eerder kritiek op het uitzenden van een optreden van punkgroep Bob Vylan tijdens muziekfestival Glastonbury waarbij zanger Bobby Vylan "dood aan het Israëlische leger" (death to the IDF) riep. Bij dat optreden stond tijdens de uitzending een waarschuwing over "zeer grof en discriminerend taalgebruik". Op het terugkijkplatform van de omroep is het optreden niet te zien.

Deadline schreef op basis van anonieme bronnen dat de BBC dit jaar extra alert was op politiek getinte toespraken, maar ook dat het alert was op mogelijke uitroepen van Davidson. De BBC wil verder niet zeggen waarom de omroep het moment niet eerder heeft verwijderd.

Volgens The Guardian meldden BBC-producenten dat de show vanuit een regiewagen werd gemonteerd en dat de editors die daar aan het werk waren "het woord simpelweg niet hebben gehoord". Andere momenten werden wel gecensureerd. Zo gebruikte regisseur Paul Thomas Anderson het woord "piss" en dat werd wel weggepiept.

De Slowaakse premier Fico zegt dat hij nieuwe verzoeken van Oekraïne voor de levering van noodstroom zal afwijzen, zolang Oekraïne de aanvoer van Russische olie niet herstelt.

Die aanvoer liep via de Droezjba-pijplijn, waarmee Rusland over Oekraïens grondgebied nog olie leverde aan Slowakije en Hongarije. Op 27 januari raakte die pijplijn in Oekraïne beschadigd, volgens Oekraïne door een Russische drone. Sindsdien stroomt er geen olie meer door.

Oekraïne zegt dat het de schade zo snel mogelijk wil repareren, maar de Slowaakse en Hongaarse regeringen geloven dat niet. Zij denken dat Oekraïne de olietoevoer niet wil hervatten, omdat Rusland daar geld mee verdient.

70 procent

Oekraïne ontvangt noodstroom van zijn buurlanden als het Oekraïense stroomnet door Russische aanvallen is verstoord. Het land is de helft van zijn elektriciteitsopwekking kwijt door de voortdurende aanvallen op de energie-infrastructuur. Hongarije en Slowakije nemen 70 procent van de behoefte aan noodstroom voor hun rekening.

Vanaf vandaag krijgt Oekraïne die hulp niet meer, zei Fico. Pas als Oekraïne de schade aan de pijpleiding herstelt, is Slowakije weer bereid om Oekraïne aan noodstroom te helpen.

Als Oekraïne de Slowaakse belangen blijft schaden, zal Slowakije zijn steun voor toetreding van Oekraïne aan de EU heroverwegen, aldus Fico.

EU-miljarden

Ook Hongarije krijgt door de beschadiging van de Droezjba-pijplijn geen olie uit Rusland meer. Het liet vorige week weten dat het een EU-lening van 90 miljard euro aan Oekraïne zal blokkeren totdat de olielevering wordt hervat. Dat geld is bedoeld om het land financieel te helpen en om de economie draaiende te houden.

Ook weigert het in te stemmen met een nieuw pakket aan sancties tegen Rusland, zolang de aanvoer van olie door de pijplijn stilligt.

EU-ministers van Buitenlandse Zaken hebben vandaag in Brussel vergeefs geprobeerd de Hongaren op andere gedachten te brengen.

Een oplossing is nog niet in zicht. Juist vandaag maakte Oekraïne bekend dat het een pompstation in het Russische deel van de pijplijn met drones heeft beschadigd.

Duizenden ambtenaren krijgen deze week (alweer!) een nieuwe baas. Maar ook voor alle andere mensen met een nieuwe leidinggevende: hoe zorg je voor een goede eerste indruk? Slijmen of tegengas geven? Eerlijk zijn of liegen? Japke-d. Bouma zet de beste tips op een rijtje.

Premier Rob Jetten heeft al enkele uren na zijn aantreden gebeld met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Jetten verzekerde Zelensky dat Nederland Oekraïne onverminderd blijft steunen.

Jetten en Zelensky hebben afgesproken elkaar snel te ontmoeten, zegt de president op X. Ze spraken onder meer over luchtafweerraketten en benodigdheden voor de energievoorziening, de zaken waar Oekraïne het dringendst om verlegen zit.

Welke buitenlandse collega een nieuwbakken regeringsleider als eerste bezoekt of belt, geldt als een aanwijzing wie en wat hij of zij belangrijk vindt. De nieuwe regeringscoalitie en ook het afgezwaaide kabinet verzekerden de afgelopen maanden al dat Oekraïne op Nederland kan blijven rekenen.

Op zijn eerste volle werkdag, dinsdag, neemt Jetten deel aan een overleg met de leiders van andere landen die Oekraïne willen blijven beschermen. Hij belt in voor een videovergadering van de Coalitie van Bereidwilligen, op de kop af vier jaar na de Russische inval.

De linker hersenhelft is logisch, de rechter creatief – toch? Moderne neurowetenschappen ontkrachten deze hardnekkige mythe. Ontdek hoe het echt zit.

Je hebt het vast weleens gehoord: de linkerhersenhelft maakt je logisch en analytisch, de rechter creatief en emotioneel. Het is een van de meest hardnekkige ideeën in de populaire psychologie. En het klopt niet.

Waar het verhaal vandaan komt

De mythe vindt haar oorsprong in de jaren zestig, toen neurowetenschapper Roger Sperry patiënten bestudeerde bij wie de hersenbalk – de dikke zenuwbundel die beide hersenhelften verbindt – chirurgisch was doorgesneden om epilepsie te behandelen. Die studies lieten zien dat bepaalde functies sterker aan één kant zaten: taal vooral links, ruimtelijk inzicht vooral rechts.

Maar de media en zelfhulpindustrie maakten er in de jaren zeventig en tachtig een persoonlijkheidsverhaal van: je bent óf een linkse denker, óf een rechtse denker. Dat is een enorme sprong die de oorspronkelijke wetenschap nooit heeft gemaakt. ​

Hoewel sommige processen zich meer in de rechter of de linker hersenhelft afspelen, hebben mensen in de realiteit geen specifieke hersenhelft die dominanter is. Daarnaast bepaalt de “dominantie” van een hersenhelft ook niet je persoonlijkheid.

Wat de wetenschap écht zegt

Moderne hersenscans via fMRI laten glashelder zien: bij vrijwel elke cognitieve taak – lezen, rekenen, een gesprek voeren – zijn beide hersenhelften actief. Er bestaat wel degelijk laterale specialisatie: taal en grammatica leunen iets meer op de linkerhelft, terwijl gezichtsherkenning en het interpreteren van emoties iets meer de rechterhelft aanspreken. Maar specialisatie is geen dominantie. De hersenhelften werken als een hecht team, permanent met elkaar in verbinding via het corpus callosum.

Zelfs bij patiënten bij wie een volledige hersenhelft is verwijderd – een uiterst zeldzame ingreep – kunnen kinderen in 70 procent van de gevallen nog adequate taalvaardigheden ontwikkelen. Dat laat zien hoe flexibel en verbonden ons brein werkelijk is. ​

Waarom de mythe gevaarlijk kan zijn

Het klinkt onschuldig, maar het 'links-rechts-denken' heeft reële gevolgen. In het onderwijs worden lesmethoden soms afgestemd op zogenaamd linker- of rechterbreinleerlingen – zonder wetenschappelijke basis. Mensen beperken zichzelf: 'Ik ben rechtsbreinig, dus wiskunde is niets voor mij.' In werkelijkheid heb je voor elke complexe taak je hele brein nodig.

De neurowetenschapper Jeff Anderson, hoofdauteur van het grote Utah-onderzoek, vatte het treffend samen: lateralisatie is een eigenschap van individuele verbindingen, niet van personen. Je bent geen type. Je bent een heel brein. ​

Mona Keijzer, Tweede Kamerlid en tot maandag vicepremier namens haar partij, stapt uit de BBB. In een interview met De Telegraaf zegt zij verder te gaan als zelfstandig Kamerlid. Keijzer zegt dat zij partijleider en -oprichter Caroline van der Plas zou opvolgen, maar dat in plaats daarvan Henk Vermeer het partijleiderschap kreeg. Zij noemt dat in De Telegraaf "een grote vertrouwensbreuk".

De Britse voormalige ambassadeur voor de Verenigde Staten Peter Mandelson is meegenomen uit zijn huis door de Britse politie. Dat meldt de Britse krant The Times. De politie laat weten een 72-jarige man te hebben gearresteerd.

Trump deelde zojuist een AI-video waarin hij een Canadese ijshockeyspeler een reeks klappen verkoopt en vervolgens olympisch goud wint voor Team USA.

Hij voert zichzelf op als degene die al slalommend met de puck door de verdediging van de tegenpartij schaatst en de winnende goal in het netje achter de Canadese goalie drapeert.

"Zijn populariteitscijfers kelderen als een baksteen, dus moet hij zichzelf nu maar in andermans overwinningen monteren. Diep triest", aldus het X-account Republicans against Trump, die het filmpje op X heeft gezet.

Hongarije dreigt een nieuw sanctiepakket tegen Rusland en een lening voor Oekraïne te blokkeren. EU-leiders hebben de Hongaarse premier Viktor Orbán terechtgewezen: in een brief roepen zij Orbán op om alsnog zijn blokkade tegen de lening op te heffen. "Geen enkele lidstaat mag de geloofwaardigheid van collectief genomen besluiten van de Europese Raad ondermijnen."

De draai van Hongarije is opvallend omdat het land eerder nog akkoord ging met de lening. Voorzitter van de Europese Raad António Costa laat Orbán in een brief weten dat een besluit van de Europese Raad moet worden nageleefd. "Elke schending van deze toezegging betekent een inbreuk op het principe van loyale samenwerking. Ik roep u met klem op om ons gezamenlijke besluit te respecteren en de lening voor Oekraïne niet langer te blokkeren."

Olietoevoer

Orbán dreigde vorige week vrijdag al het Europees steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne te blokkeren. Hij doet dat naar eigen zeggen omdat zijn land geen olie meer krijgt uit de Oekraïense Droezjba-pijpleiding, die onlangs beschadigd raakte door een Russische aanval. Volgens Hongarije doet Oekraïne te weinig om de olieleveringen weer op gang te brengen. "Het is aan Oekraïne of de transporten via de pijpleiding worden hervat of niet; het wordt steeds duidelijker dat we hier te maken hebben met openlijke politieke chantage," zei Orbán tegen het parlement in Boedapest.

Gisteren liet ook de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Péter Szijjártó zich dreigend uit. Op X schreef hij dat Hongarije het EU-sanctiepakket blokkeert zolang Oekraïne de olietransporten naar Hongarije en Slowakije niet hervat.

Verontwaardiging

Tijdens een Europese top in december spraken Europese leiders juist nog af om gezamenlijk 90 miljard euro te lenen aan Oekraïne. Afspraak was dat Hongarije, Tsjechië en Slowakije niet mee hoeven te betalen omdat zij tegen financiële steun aan Oekraïne zijn. Dat Hongarije nu alsnog een draai maakt, leidt tot verontwaardiging binnen Europa. Zo spreekt de Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski van een 'schokkend gebrek aan solidariteit met Oekraïne'. Volgens hem grijpt de Hongaarse regering de situatie aan om campagne te voeren voor de verkiezingen in april.

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul noemt het niet juist dat "Hongarije zijn eigen strijd voor vrijheid en Europese soevereiniteit verraadt". Het land vraagt de Hongaren om hun besluit over het blokkeren van het EU-sanctiepakket te heroverwegen.

Europa-correspondent Saskia Dekkers:

De timing van Orbáns draai op twee cruciale besluiten over steun aan Oekraïne is relevant: de Hongaren gaan op 12 april 2026 naar de stembus en na zestien jaar premierschap staat Orbáns positie zwaar onder druk. Oppositieleider Péter Magyar ligt in meerdere peilingen voor. Orbáns campagne draait om één boodschap: dat een stem op deze 'pro-Europese, pro-Oekraïense' Péter Magyar Hongarije de oorlog in zal trekken.

Magyar heeft zich tot nu toe niet expliciet uitgesproken over financiële en militaire steun aan Oekraïne, maar Orbáns Fidesz-partij schildert hem op billboards en in campagnespotjes af als een gevaar. Ook suggereert Orbán dat Kyiv en Brussel zouden samenspannen om zijn kabinet ten val te brengen. Orbán noemde Oekraïne onlangs een 'vijand van Hongarije'. Critici zien de campagne als afleiding van binnenlandse problemen. Het gaat onder meer om corruptie en een verzwakte economie.

Orbán heeft eerder veto's gebruikt, maar niet eerder draaide hij zó openlijk een eerder gemaakte afspraak over steun aan Oekraïne terug. Volgens verschillende EU-landen stelt dat de betrouwbaarheid van Hongaarse toezeggingen ter discussie en vergroot dit de onzekerheid over verdere steun aan Oekraïne.

Politiek analist Róbert László van denktank Political Capital ziet dat de huidige repressieve strategie van Orbán tegen Oekraïne onlosmakelijk verbonden is met de zware verkiezingsstrijd in april. "Hij was zeer succesvol om anti-Oekraïense sentimenten in de Hongaarse samenleving aan te wakkeren. Oppositieleider Péter Magyar is zich daarvan bewust en is daarom erg voorzichtig als Oekraïne ter sprake komt. Hij doet zijn best om er zo min mogelijk over te spreken."

Het is de vraag of Orbáns retoriek opnieuw werkt, gezien de laatste peilingen waarin hij het aflegt tegen de oppositieleider. "Magyar is absoluut tegen versnelde toetreding van Oekraïne tot de EU. Maar als het gaat om de normale procedure om Oekraïne lid te maken van de EU, zegt hij dat Hongarije daar op de lange termijn absoluut voor openstaat."

De Amerikaanse ambassadeur in België Bill White heeft opnieuw de confrontatie gezocht met de Belgische regering. Het is het zoveelste hoofdstuk in de diplomatieke rel tussen Amerika en België. In Frankrijk en Polen spelen vergelijkbare kwesties met ambassadeurs van Trump.

Bill White haalde gisteren in een Instagram-post uit naar de Belgische Volksgezondheidsminister Frank Vandenbroucke. Daarin bracht ambassadeur White een oude misstap van de minister in herinnering. Die zou in 1995 betrokken zijn geweest bij een corruptieschandaal. In de inmiddels verwijderde post suggereerde White dat rond de Belg nog altijd een "stank van corruptie" hangt.

Eerder riep de Belgische minister van Buitenlandse Zaken de vertrouweling van Trump al ter verantwoording nadat hij zich uitsprak tegen de in zijn ogen "antisemitische" vervolging van joodse besnijders. Ook eiste White excuses van parlementslid Conner Rousseau nadat die Trump met Hitler vergeleek.

Minister Vandenbroucke spreekt schande van de recentste Instagram-post van de ambassadeur. "De ambassadeurs van de VS proberen in verschillende Europese landen te zorgen voor tweedracht, relletjes, mensen uit elkaar te spelen, landen uit elkaar te spelen."

Niet alleen in België roert de Amerikaanse ambassadeur zich: in Polen maakte Tom Rose ruzie met de parlementsvoorzitter nadat die zei dat Trump de Nobelprijs voor de Vrede niet verdient. Hij noemde die uitspraak "verachtelijk, respectloos en beledigend" en het zou de Poolse regering "schade toebrengen".

Ook in Frankrijk zijn zorgen over de Amerikaanse ambassadeur, Charles Kushner. Hij had commentaar op de dood van de extreemrechtse activist Quentin Deranque, een zaak die in Frankrijk tot grote beroering leidt. Volgens Kushner is "gewelddadig radicaal links extremisme in opmars" in Frankrijk.

Cultuuroorlog tegen Europa

Het is uiterst ongebruikelijk en "volledig ondiplomatisch" dat ambassadeurs zo fel van leer trekken, zegt Marc De Vos, die als Europa-deskundige is verbonden aan de Belgische denktank Itinera. Hij benadrukt dat ambassadeurs zich normaal gesproken niet bemoeien met nationale politiek van de landen waar ze werken.

Tegelijkertijd verrast het De Vos niet dat de ambassadeurs het Trumpisme "exporteren" naar Europa en proberen de publieke opinie te beïnvloeden. "Het zijn de bulldogs van Trump in de cultuuroorlog tegen Europa. Met als onderliggende fundamentele agenda om Europa politiek van koers te doen veranderen."

Vorige maand maakte Nieuwsuur deze video over de moeizame relatie tussen Amerika en Europa:

Vorig jaar al bleek dat conservatieve Amerikanen proberen via radicaal-rechtse en eurosceptische Europese partijen hun invloed op Europa te vergroten. Dat gebeurt niet alleen achter de schermen, ook voor het oog van het publiek. Zo bezocht de Amerikaanse buitenlandminister Rubio vorige week Hongarije, waar in april verkiezingen zijn. "Daar heeft hij campagne staan voeren voor Orbán", zegt De Vos. "Echt ongelofelijk."

De Belg is blij dat Frankrijk, Polen en zijn thuisland hard stelling nemen tegen de Amerikaanse ambassadeurs. "We kunnen dit niet over onze kant laten gaan. Inmenging met justitie en politie moeten we niet cultiveren. We moeten daartegen ingaan en de principes van onze rechtsstaat blijven uitdragen."

Frankrijk-correspondent Saskia Houttuin

In Frankrijk is het aantal incidenten met politiek geweld de afgelopen tien jaar verdubbeld. Gevreesd wordt dat de bemoeienissen van de Amerikaanse ambassadeur met de kwestie-Deranque nu leiden tot extra polarisatie en verharding.

Overigens is Amerika niet het eerste land dat zich mengt in het Franse Deranque-debat: de Italiaanse premier Meloni wees ook met de beschuldigende vinger naar extreemlinks. Ook toen reageerde president Macron: bemoei je met je eigen zaken.

De bemoeienissen van de Amerikaanse ambassadeur en dus ook Meloni komen op een gevoelig moment: drie weken voor de gemeenteraadsverkiezingen. Die zijn een belangrijke graadmeter voor de presidentsverkiezingen volgend jaar.

Kabinet-Jetten beëdigd

Voor de derde keer in iets meer dan vier jaar treedt er vandaag een nieuw Nederlands kabinet aan. De ministers en staatssecretarissen van het minderheidskabinet-Jetten leggen ten overstaan van koning Willem-Alexander de eed of de belofte af.

De presentatie van het kabinet is vanaf 20.35 uur te zien op NPO 1 en een livestream op nos.nl en de app. In Nieuwsuur, om 22.00 uur, blikken we uitgebreid terug op de dag.

Ook lopen we mee met Hans Vijlbrief (D66) en Heleen Herbert (CDA), die vandaag worden geïnstalleerd als ministers van respectievelijk Sociale Zaken en Economische Zaken en Klimaat.

Orbán blokkeert geld voor Oekraïne

De Hongaarse premier Orbán dreigt een Europees steunpakket van 90 miljard euro voor Oekraïne te dwarsbomen. Hij doet dat naar eigen zeggen omdat zijn land geen olie meer krijgt uit de Oekraïense Droezjba-pijpleiding. Volgens Hongarije weigert Oekraïne de kapotgeschoten leiding te herstellen, maar Oekraïne houdt Rusland verantwoordelijk voor de vernieling. Het intrekken van de Hongaarse steun betekent mogelijk dat er een streep gaat door de zwaarbevochten en voor Oekraïne zeer belangrijke lening.

Orbáns statement tegen Oekraïne komt niet toevallig twee maanden voor de verkiezingen in Hongarije. De huidige premier staat achter in de peilingen op de pro-Europese oppositieleider Magyar en probeert zijn kiezers ervan te overtuigen dat de EU zijn land een oorlog in sleept.

We bespreken de ontwikkelingen in Oost-Europa met Europa-verslaggever Saskia Dekkers, die onlangs in Hongarije was.

Nederland krijgt vandaag met Rob Jetten z'n eerste openlijk homoseksuele premier ooit. Lhbti-organisaties zijn opgetogen en zien het als een belangrijke stap in de emancipatie.

Maar ze zeggen ook: dit is geen reden om te denken dat het helemaal goed zit met de homo-acceptatie. "De antigroep wordt steeds luider en gewelddadiger", zegt COC-woordvoerder Philip Tijsma. "Daarom is het extra belangrijk dat we met Jetten een rolmodel hebben voor de gemeenschap."

Na de verkiezingswinst van D66 waren het vooral buitenlandse media die schreven over de seksuele gerichtheid van de vermoedelijke premier. In Nederland bleef het daarover relatief stil. "Ik vind het heel mooi dat wij in Nederland zover zijn dat iemand gekozen wordt zonder dat het echt uitmaakt wat iemands seksuele voorkeur is", zei de campagneleider van D66, Robert van Asten.

Maar het vooruitzicht van een gay premier leidde ook tot tegenreacties. Het Reformatorisch Dagblad sprak na de verkiezingen van een drama dat zich had voltrokken. "Wordt ons land straks geregeerd door een premier die wil gaan trouwen met een man?", stond in een hoofdredactioneel commentaar. Op de socialemediapagina's van Nieuwsuur leiden video's met Rob Jetten steevast tot homofobe reacties. De redactie haalt die weg.

"Veel mensen denken dat de emancipatie van lhbti-mensen af is", zegt politicoloog Anne Louise Schotel, die de zichtbaarheid van lhbti'ers in de politiek onderzocht. "Maar meer zichtbaarheid gaat hand in hand met meer weerstand."

Lhbti = woke?

Toch heeft het overgrote deel van de Nederlanders geen enkel probleem met homoseksualiteit. In Europa zijn alleen de IJslanders nog positiever over homo- en biseksualiteit.

Slechts zo'n 5 procent van de Nederlanders oordeelt negatief. Maar die groep wordt wel steeds luider, zegt politicoloog Schotel. "Die kleine minderheid is disproportioneel actief op sociale media."

Bij het COC zien ze dat ook. Tijsma: "Dat lhbti'ers zelfs premier worden en foto's met hun partner op sociale media plaatsen, maakt die kleine groep steeds bozer."

Ook geweld en discriminatie tegen lhbti'ers nemen toe. "De tijden zijn veranderd", zegt Schotel. "Lhbti-rechten zijn meer gepolitiseerd en worden sneller geschaard onder 'woke'. Dat groepen die vroeger aan de kant stonden, zoals lhbti'ers, nu machtige posities krijgen, zorgt bij sommige mensen voor een gevoel van verlies en dreiging."

Waar Jetten zich aanvankelijk weleens afvroeg waarom zijn seksualiteit eigenlijk een onderwerp is, is hij zich later meer gaan uitspreken. In 2020 zei hij zelden meer hand in hand te lopen met zijn vriend. "Nederland heeft veel te maken met homohaat. Ik realiseer me dat we op dat vlak in ons land achteruit zijn gegaan." In datzelfde jaar plaatste hij een video waarin hij homofobe reacties voorlas.

En de afgelopen tijd deelt Jetten online regelmatig foto's van hem en zijn verloofde. "Dat laat ook een stuk durf zien", aldus campagneleider Van Asten. "Een stuk moed."

Want ook van de Nederlanders die neutraal of positief tegenover homoseksualiteit staan, zegt een deel: als ik het maar niet hoef te zien. Eén op de vier Nederlanders zegt in SCP-onderzoek het aanstootgevend te vinden als twee mannen elkaar zoenen op straat. 16 procent zegt dat over zoenende vrouwen en maar 9 procent over een zoenende man en een vrouw.

"Ook deze cijfers onderstrepen het belang van een homoseksuele premier", zegt Tijsma. "Want we weten: als mensen een lhbti+-persoon kennen, worden hun opvattingen positiever."

Schotel: "Veel kiezers vinden het nog steeds moeilijk om een romantische foto met twee mannen te zien. Maar verder past Jetten goed in het ideaalbeeld dat kiezers, bewust of onbewust, hebben van een persoon met macht."

Zou een politicus die verder buiten de norm valt ook kans maken op het premierschap? Schotel: "Mensen vinden het makkelijk om de l en h uit lhbti te omarmen, maar de acceptatie van andere groepen ligt lager en daalt harder."

"De tijden zijn een beetje tegen trans mensen gekeerd", zegt Mare de Vries van Transgender Netwerk. "De gemiddelde Nederlander denkt positief over transgender personen, maar in de praktijk voelen te weinig trans mensen zich veilig en vrij genoeg voor een hoge publieke functie."

Daar ligt een taak voor het nieuwe kabinet, vindt De Vries. "De extreemrechtse tegenbeweging krijgt te veel lucht voor zijn haat en desinformatie. Het is heel belangrijk dat de regering zich daarover uitspreekt en meer tegengas geeft."

Ingehaald door andere landen

Wat verwachten de lhbti-organisaties verder van Jetten? Tijsma: "De regering moet eerst echt iets ondernemen tegen anti-lhbti-geweld en discriminatie."

Ook op andere terreinen valt voor lhbti'ers best wat winst te behalen, zegt politicoloog Schotel. "Bij de transgenderwet en meerouderschap zien we terughoudendheid in de Tweede Kamer. Sinds we als eerste land het homohuwelijk legaliseerden, heeft de rest van de wereld ons ingehaald."

Eerder klaagde Jetten zelf hoe lastig het is om als homostel in Nederland een kinderwens in vervulling te laten gaan. Voor een draagmoeder wijken stellen vaak uit naar het buitenland.

Schotel acht de kans groot dat Jetten successen behaalt op dit soort lhbti-thema's. Onderzoek laat zien dat politici die hun eigen ervaring meenemen, vaker resultaat boeken, zegt ze.

De Vries is sceptischer. "Voor de homogemeenschap is Jetten als premier te gek. Maar we moeten niet denken dat alles nu goed is. Dan vergeten we ons in te zetten voor concreet beleid."

Grootste land met homoseksuele leider

Met Jetten aan de macht wordt Nederland qua inwoneraantal het grootste land met een openlijk homoseksuele leider. België, Ierland, IJsland en Servië hadden ook homoseksuele leiders, maar zij hebben minder inwoners dan Nederland.

In 2024 was de homoseksuele Gabriel Attal een paar maanden premier van Frankrijk, maar in dat land wordt de president - Emmanuel Macron - gezien als de hoogste politieke leider.

"Alle vrouwen gaan door deze foto's", zegt 'Olha'. "Niemand herkent de soldaten beter dan een moeder, een vrouw of een zus."

Olha is niet haar echte naam. Ze wil anoniem blijven. Haar man is nog in handen van de Russen. Hij leeft, dat is haar verteld via Russische Telegram-kanalen, maar bewijs heeft ze niet gezien, dus blijft ze zoeken.

Zodra ze wakker wordt opent Olha chat-groepen op zoek naar een spoor van haar man. "En dan zie je 25 lijken en dan kijk je goed, op zoek naar je man. Je wordt gek. En dat elke dag."

Zo'n 80.000 Oekraïners zijn sinds de Russische inval in Oekraïne verdwenen. Het gaat vooral om militairen die zijn gesneuveld of krijgsgevangen zijn genomen.

Volgens internationale overeenkomsten moet Rusland informatie geven over de krijgsgevangenen en toegang verlenen aan het Internationale Rode Kruis. Dat gebeurt niet, zegt Danielle Bell, vertegenwoordiger van de VN in Kyiv. "Oorlogsgevangenen moeten met hun familieleden kunnen communiceren. De Russische Federatie komt de verplichtingen op grond van het internationaal humanitair recht niet na."

Dat maakt van de achterblijvers spoorzoekers. Oekraïense familieleden gaan zelf op zoek naar een teken van leven, of een bewijs dat hun familielid is gestorven aan het front. De digitale spoortocht leidt ze naar Russische sociale media waar video's staan van krijgsgevangenen en gedode soldaten. In ruil voor informatie willen de sites wel op zoek gaan naar informatie over een familielid. Dat maakt wanhopige familieleden kwetsbaar voor chantage.

Duivels dilemma

"Er is geen enkele informatie over hem", zegt Vasylyna over haar zoon. "Geen enkele informatie over waar hij is, zijn toestand of wat er met hem is gebeurd." Ook Vasylyna wil alleen anoniem haar verhaal doen. Haar zoon verdween in 2022. Een jaar later werd ze benaderd via Telegram dat hij nog in leven zou zijn. Ze kreeg een foto te zien, maar ze kon hem niet goed herkennen.

Vasylyna kreeg daarna een deal voorgesteld. "Ze hebben niet precies aangegeven wat ik moest doen." Maar ze begreep dat het ging om het leveren van informatie. "Soms wordt gevraagd om auto's in brand te steken of andere terroristische aanvallen. Ik wilde dat niet."

Voor haar was het een duivels dilemma. Haar was voorgespiegeld dat als ze informatie zou delen, ze haar zoon daarmee zou helpen. In tranen vertelt ze dat als ze akkoord zou zijn gegaan en haar zoon vrij zou zijn gekomen, hij het haar nooit zou hebben vergeven. Vasylyna informeerde de Oekraïense autoriteiten dat ze was benaderd.

Olha kwam tijdens haar zoektocht in contact met een organisatie die zich afficheert als hulporganisatie: 'Schild van Moeders'. Het Telegram-kanaal van deze organisatie meldde dat Olha's man krijgsgevangen is. Ze werd gevraagd om een officieel document, waarna de organisatie in Rusland op zoek zou gaan naar haar man. Ze weigerde. "We worden gevraagd om 'alleen maar' documenten op te sturen. De Russen kunnen aan de hand daarvan zien wat de volledige militaire specialiteit van iemand is, wanneer hij in dienst is getreden, kortom alles."

Russische veiligheidsdienst

De organisatie 'Schild van moeders' claimt al 20.000 families te hebben geholpen. Op sociale media staan video's van soldaten en moeders die zeggen dat ze dankzij de organisatie weer contact hebben. Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat de organisatie niet voorkomt in de officiële Russische registers. De website is geregistreerd door een zakenman in Sint Petersburg en de foto van de beheerder is zeer waarschijnlijk door AI gemaakt.

Een medewerker genaamd Dmitri erkent telefonisch dat de organisatie nauw samenwerkt met de Russische veiligheidsdiensten. Volgens de Oekraïense inlichtingendienst (HUR) is het simpel: deze organisaties hebben foto's van gevangenen en toegang tot kampen die je alleen kunt krijgen van de Russische veiligheidsdienst of het leger, zegt Petro Jatsenko, van het Hoofdkwartier voor de Behandeling van Krijgsgevangenen. "Het is eigenlijk een dekmantel om informatie te verzamelen."

Nieuwsuur zag app-gesprekken in waarin niet alleen gevraagd wordt om informatie over een soldaat, maar ook over andere dingen:

Familieleden zoeken naar een teken van leven. Maar levend in handen van de Russen is ook geen geruststelling. "Wat gebeurt er daar met ze? Ze krijgen chronische ziekten. Hun benen rotten weg. Ze slaan hen op dezelfde plek met alles wat ze maar kunnen vinden. Ze verkrachten iedereen", zegt Olha.

"Gevangenschap is helaas een garantie om te sterven", zegt Olena Beljatsjkova, die zich in Oekraïne inspant voor familieleden van krijsgevangenen. Rusland gebruikt de onrust bij familieleden om het land te destabiliseren, zegt ze. "Ze willen dat de mensen zich tegen Oekraïne en de regering keren."

Martelingen

Volgens de Human Rights Monitoring Mission van de VN ondergaat een groot deel van de Oekraïense krijgsgevangenen in Russische kampen systematische martelingen. "Het ergste dat ik in mijn 25-jarige carrière heb gezien," zegt Bell. Gevangenen keren terug met de helft van hun lichaamsgewicht, hebben geen tanden meer door ondervoeding of lijden aan zware infecties door gebrek aan medische zorg.

De Russen buiten de angst en de wanhoop uit, zegt ook Olena Beljatsjkova. Haar man was al voor de inval in 2022 door Rusland krijgsgevangen genomen. "Hij werd verschillende keren meegenomen voor een vermeende uitwisseling en kreeg te horen dat Oekraïne niet voor hem was komen opdagen, dat ze hem niet wilden hebben. En ze brachten hem weer terug naar de cel. Toen hij vrijkwam, ontdekte hij dat er op die data helemaal nooit een uitwisseling was gepland."

Bekijk hieronder ons onderzoek naar de praktijken: