Nieuws NL

Nigel Farage heeft 33 tegenkandidaten bij de ingelaste verkiezingen in het Britse Clacton-on-Sea, waarbij hij zijn parlementszetel hoopt terug te winnen. De Reform UK-leider gaf begin deze maand zijn zetel op om kiezers zich te laten uitspreken over zijn financiële keuzes, een zet die critici omschrijven als een politieke stunt.

Gevestigde partijen als Labour, de Conservatieven, de Lib-Dems en de Greens boycotten de verkiezing, omdat ze niet willen meewerken aan wat ze een politiek toneelstukje noemen. Toch is het aantal van 34 kandidaten voor de verkiezing uniek: het zijn er acht meer dan bij het vorige record voor een ingelaste verkiezing, in Haltemprice and Howden in 2008.

Op de lijst met kandidaten die gisteren op de deur van het stadhuis van Clacton werd bevestigd, staan veel onbekende namen van mensen die meedoen als onafhankelijke kandidaat en regelrechte schertskandidaten. Zo zijn er drie deelnemers van de ontregelende Monster Raving Looney Party (Nick the Indredible Flying Brick, Howling Laud Hope en Baron Von Thunderclap) en doet ook Count Binface mee, een komiek in een prullenbakpak die beweert een alien te zijn.

Farage is als leider van Reform UK de enige kandidaat van een partij die ook in het parlement is vertegenwoordigd.

Farage kwam dit jaar onder vuur te liggen door meerdere grote schenkingen van donateurs. Hoewel parlementariërs bedragen van dergelijke omvang moeten melden, zegt Farage zegt niets verkeerd te hebben gedaan, omdat het om puur persoonlijke giften zou gaan.

Hij gaf anderhalve week geleden zijn zetel op om een tussentijdse verkiezing af te dwingen, waarmee hij de zaak aan de kiezers wil voorleggen. Als hij wordt herkozen, loopt er nog steeds een onderzoek naar zijn praktijken, maar dan kan hij redeneren dat zijn achterban daar niet om maalt.

Farage's Reform UK haalde bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen veel kiezers binnen en wordt daarmee gezien als een grote concurrent voor Labour en de Conservatieven bij de landelijke verkiezingen die voor 2029 moeten plaatsvinden.

Je hebt het de laatste tijd wellicht ook moeten doen: bij het betalen in de horeca op het pinapparaat kiezen hoeveel procent fooi je wil geven. Of toch 'geen fooi' aanklikken.

Het aantal horecazaken dat dit doet groeit en we geven ook vaker fooi als we moeten kiezen. Dat blijkt uit cijfers die betaalbedrijven met de NOS deelden. Als we zo'n fooi geven, kiezen we het vaakst voor 5 procent uit de opties 5, 10, 15 procent of een zelfgekozen bedrag.

Horecazaken die gebruikmaken van betaal- en softwarebedrijf Tebi kunnen zelf bepalen of ze het keuzemenu laten zien. Het blijkt dat bij koffiezaken waar je aan een balie bestelt, het percentage fooigevers omhoog schiet als die om fooi vragen. Bijna niemand pint fooi erbij als er geen verzoek te zien is, maar met verzoek is dat meer dan 20 procent.

In chique restaurants pinnen klanten sowieso vaak fooi, ook als er niet om gevraagd wordt. Met een fooikeuzemenu doen nog meer mensen dat, blijkt uit de cijfers.

Bij surfschool en strandtent The Shore in Scheveningen werken ze al langer met de fooipercentages. Tijdens corona stapte de zaak over op alleen maar pinnen. "De fooien daalden toen wel drastisch", zegt mede-eigenaar Thomas Franse.

In 2021 kreeg The Shore een kassasysteem dat die fooi-optie had en is dat aangezet. "Dat was wel het moment dat de fooien weer omhooggingen."

Franse heeft een dubbel gevoel bij het vragen om fooi. "Het is niet de beste klantervaring. In het begin kregen we naast positieve ook best veel negatieve reacties. Het is wel een belangrijke bron van inkomsten voor personeel." Hij merkt nu ook gewenning bij klanten, omdat steeds meer horecazaken het doen.

Betaalbedrijf Adyen zette op een rij welk deel van de horecaondernemers die er klant zijn gebruikmaakt van een fooikeuzemenu. Bij restaurants steeg dat van 19 procent in de eerste helft van 2025 naar 22 procent in de eerste helft van 2026. Bij bars en cafés steeg het van 46 naar 53 procent.

"Dit wijst erop dat dit steeds meer een standaardonderdeel wordt van moderne betaalprocessen in de horeca", zegt Julien Marlier, manager Benelux. Op pinapparaten waar de fooifunctie actief is, kiest 61 procent voor 'geen fooi'. 39 procent geeft dus wel een fooi, gemiddeld 4,31 euro.

Tebi heeft ook cijfers over welk percentage we aanklikken, als we een fooi geven. Het vaakst kiezen mensen dan voor 5 procent. "Ongeveer een kwart vult een eigen, doorgaans klein, bedrag in", zegt general manager Florian Brunsting. "Hoge 'Amerikaanse' fooibedragen komen nauwelijks voor." In de VS wordt in restaurants zeker 20 procent fooi verwacht.

Ook de Ierse pub Mick O'Connells in Utrecht heeft pinapparaten met fooiverzoeken. "Het is soms best verrassend wie wel of geen fooi geeft", zegt manager James O'Halloran. "Jonge studenten van wie je geen fooi verwacht geven dan 5 of 10 procent. Rijkere bankmedewerkers geven dan soms niks."

De fooi is meestal 5 procent, ziet ook hij. "Gemiddeld krijgen we maandelijks zo'n 3500 tot 4000 euro fooi binnen. Dat wordt geheel verdeeld onder medewerkers, op basis van het aantal werkuren." Gemiddeld gaat het om zo'n 2 euro per uur.

'Minder persoonlijk'

Horecabezoekers reageren verschillend op fooiverzoeken. "Ik heb geen fooi gegeven", zegt Sophie, die bij een saladebar in Utrecht aan de balie bestelde en moest kiezen. "Ik merk dat ik het minder persoonlijk vind. Het is gewoon: hier, wil je fooi geven of niet?"

"Ik vind het wel fijn want dan kan ik zelf kiezen wat en of ik geef", zegt een bezoeker van The Shore in Scheveningen. Hij gaf 5 procent fooi. "Mensen werken er hard voor. Dan is het fijn om even iets extra's te geven."

Vaker in Amsterdam

Of ondernemers kiezen voor een fooimenu verschilt per regio. Zo heeft in Amsterdam ruim 30 procent van de Tebi-klanten de functie ingeschakeld, terwijl dat in bijvoorbeeld Nijmegen maar 10 procent is.

Bij een rondgang in Den Bosch zeggen verschillende horecazaken er niet aan te willen. "Ik hou er niet zo van", zegt Marc Bouman van Brasserij Breton. "Ik ga niet onnodig fooi opdringen, mensen geven het als ze het zelf willen."

"Als je die keuze toont, voelen mensen zich misschien gedwongen", zegt Angie Joosten van Café CinQ. "Voor ons werkt het prima om het volledig iemands eigen keuze te laten."

Een zware aardbeving heeft gisteravond in Mexico weinig schade aangericht. Voor zover bekend raakten er twee mensen gewond.

De beving had een kracht van 7,3: dat is vergelijkbaar met een van de bevingen die Venezuela vorige maand troffen. Het epicentrum lag enkele kilometers uit de kust van Mexico in de Stille Oceaan, bij de grens met Guatemala. De trillingen waren voelbaar tot in Mexico-Stad en El Salvador.

Hoewel het volgens getuigen ging om een opvallend lange beving, die sterker voelbaar werd na een rustig begin, waren er weinig meldingen van schade. Hier en daar werden aardverschuivingen gemeld of wat kleine schade aan gebouwen, maar grote incidenten deden zich niet voor.

Een vrouw raakte gewond toen ze in paniek uit een raam sprong op 4 meter hoogte. Zij moest met botbreuken in het ziekenhuis worden opgenomen, maar verkeert niet in levensgevaar. Een ander persoon raakte lichtgewond door glas uit een verbrijzeld raam.

Goedemorgen! In Nijmegen gaan de Vierdaagsefeesten van start en in de Verenigde Staten voetballen Frankrijk en Engeland om de derde plek van het WK voetbal.

Eerst het weer: het is bewolkt bij zo'n 15 graden. Later vanochtend kan ook wat regen vallen hier en daar. Vanmiddag wordt het met een beetje zon zo'n 19 graden aan de kust tot 25 in het binnenland.

Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier alles over de situatie op het spoor.

Wat kun je vandaag verwachten? Wat heb je gemist?

Vannacht heeft de VS voor de zevende nacht op rij zware aanvallen uitgevoerd op Iran. Er werden explosies gemeld in verschillende steden, onder meer havensteden dicht bij de Straat van Hormuz.

Iran viel ook Amerikaanse bases aan, in Koeweit en Jordanië. In Bahrein is het luchtalarm afgegaan. De Iraanse marine zegt dat er drone- en raketaanvallen zijn uitgevoerd op vier schepen die probeerden door de Straat van Hormuz te varen. De schepen zouden de straat hebben willen passeren via een aangewezen route door de VS. Het Amerikaanse leger heeft geen Iraanse aanvallen op commerciële scheepvaart in de straat bevestigd.

Een Iraans staatspersbureau meldt dat op twee olietankers brand is uitgebroken na explosies, toen de tankers door de Straat van Hormuz wilden varen. Volgens de VS klopt die bewering niet. Het is niet duidelijk of de eventuele incidenten verband houden.

Ander nieuws uit de nacht: En dan nog even dit:

De Rubiks kubus heeft menig puzzelaar de afgelopen decennia hoofdbrekens gekost, maar dat geldt niet voor de 1200 deelnemers van het Europees Kampioenschap Rubiks Cube. In Arnhem vechten deelnemers uit 53 landen uit wie het snelst een Rubiks kubus kan oplossen:

Fijne dag!

De Zwitserse douane heeft vorige maand een man tegengehouden bij de grens, die met zijn bestelbus vol bijenkolonies het land wilde binnengaan. Dat meldt een tak van de Zwitserse publieke omroep. Sommige bijen waren enkele duizenden franken waard.

De man was afkomstig uit Polen en had geen invoervergunning voor de bijen. Daarom kreeg hij een boete opgelegd door de douane in de Zwitserse gemeente Tägerwilen, van enkele honderden Zwitserse franken. Honderd Zwitserse frank is gelijk aan zo'n 108 euro.

De 40-jarige bestuurder had de bijenkolonies in houten kratten in zijn bestelbus, schrijft de Zwitserse nieuwssite. Een deel van de insecten vloog vrij rond in het busje.

Bijen in trek

De nieuwssite schrijft dat in Zwitserland bijen vaak worden gehouden door mensen, sinds duidelijk werd dat het insect wordt bedreigd door het gebruik van pesticiden op gewassen. Onder meer de media en politici hebben zich vervolgens ingezet voor het behoud van bijen en de biodiversiteit.

Stadsbewoners in Zwitserland houden bijen in hun achtertuin of op hun dak of balkon. Je kunt ook een bijenkorf in het land sponsoren, wat "een manier is om bijen te houden zonder ze daadwerkelijk te verzorgen", zei de voorzitter van de Franstalige Zwitserse Imkersvereniging.

Wie buiten Europa op vakantie wil, gaat daar vermoedelijk flink meer voor betalen. Nieuwe belastingplannen rond luchtvaart, waar Eurocommissaris Wopke Hoekstra op inzet, kunnen tickets naar bestemmingen als Turkije, Egypte en Azië vanaf volgend jaar fors duurder maken.

Wat er verandert

Volgens berichtgeving van De Telegraaf zijn Nederlanders vanaf volgend jaar gemiddeld 60 tot 140 procent meer kwijt aan vliegbelasting op verdere afstanden, waaronder Turkije, Egypte en bestemmingen in Azië.

De inzet is dat vervuilende luchtvaart zwaarder wordt belast, terwijl duurzame alternatieven juist meer ruimte moeten krijgen.reuters+1

Hoekstra wil daarbij niet alleen naar gewone vakantievluchten kijken. Ook privéjets liggen nadrukkelijk onder vuur, onder meer via plannen om de uitstoot en fiscale uitzonderingen van deze luxevluchten harder aan te pakken.

Waarom Brussel dit wil

De Europese Commissie probeert de luchtvaartsector sterker mee te laten betalen voor de klimaatkosten. Een belangrijk onderdeel daarvan is het idee om fossiele vliegtuigbrandstof, die nu nog vaak gunstig wordt behandeld, stapsgewijs zwaarder te belasten op vluchten binnen de EU.

Tegelijk is de politieke werkelijkheid weerbarstig. EU-landen hebben eerder juist gesproken over een lange overgangsperiode of zelfs uitstel van brede belastingen op vliegtuigbrandstof, omdat hogere kosten vooral bij reizigers terecht kunnen komen en omdat duurzame vliegtuigbrandstof nog schaars en duur is.reuters+1

Gevolgen voor vakantiegangers

Voor consumenten betekent dit vooral dat verre vliegreizen minder vanzelfsprekend goedkoop blijven. Bestemmingen buiten Europa kunnen niet alleen duurder worden door de vliegtaks zelf, maar ook doordat luchtvaartmaatschappijen extra kosten doorberekenen in hun ticketprijzen.

Voor een gezin dat in het hoogseizoen naar Turkije of verder weg vliegt, kan dat verschil snel oplopen. Juist prijsgevoelige vakantiegangers zullen daardoor vaker moeten vergelijken, eerder boeken of uitwijken naar dichterbij gelegen bestemmingen.

Privéjets niet langer buiten schot

De politieke druk op privéjets neemt ondertussen duidelijk toe. Reuters meldde dat kleine vliegtuigen met maximaal 19 zitplaatsen in Europese belastingvoorstellen juist eerder in beeld komen voor heffingen, terwijl ook in Nederland aparte, hogere tarieven voor privéjetreizigers zijn goedgekeurd voor langere termijn.

Dat past in een bredere discussie over eerlijkheid. Wie met een lijnvlucht reist, merkt hogere lasten direct in de ticketprijs, terwijl de uitstoot van privéjets per passagier veel hoger kan liggen en lang niet altijd volledig wordt beprijsd.

Waarom dit onderwerp leeft

De discussie raakt een gevoelig punt: betaalbaar reizen tegenover klimaatbeleid. Voor vakantievluchten buiten Europa dreigt precies daar de grootste botsing, omdat de consument de hogere rekening direct voelt, terwijl Brussel dit ziet als logische stap om vervuiling terug te dringen.telegraaf+1

Voor reisorganisaties, luchtvaartmaatschappijen en vakantiegangers wordt 2027 daarmee een belangrijk ijkpunt. Als deze plannen doorgaan, verdwijnt een deel van het prijsvoordeel van verre vliegvakanties en komt de vraag op tafel hoe betaalbaar zon- en verre bestemmingen nog blijven voor de middenklasse.

In Canada is een gepensioneerd echtpaar om het leven gekomen na een aanval door een z warte beer bij hun blokhut aan het afgelegen McTavish-meer in de provincie Saskatchewan.

Echtpaar niet bereikbaar, familie slaat alarm

Het echtpaar, beiden van in de zeventig en woonachtig in de stad Regina, verbleef zoals vaker in hun blokhut aan het meer om onder meer te vissen. Volgens de broer van de man hadden ze in het gebied al eerder zwarte beren gezien. Toen het stel niet meer op telefoontjes reageerde, besloot de familie de politie te waarschuwen.

Lichaam man bij oever, vrouw pas later gevonden

Agenten troffen het lichaam van de man aan bij de oever van het meer. De vrouw werd niet direct gevonden; de zoektocht werd tijdelijk stilgelegd en later hervat. Pas een dag later werd haar lichaam aangetroffen in een bos in de buurt van de blokhut. Over het precieze tijdstip en verloop van de aanval hebben de autoriteiten nog geen details bekendgemaakt.

Beer gedood en overgebracht voor onderzoek

Natuurbeheerders slaagden erin de beer op te sporen, waarna het dier is gedood. Het karkas is overgebracht naar een Canadese veterinaire school, waar specialisten het dier onderzoeken. De politie ziet geen aanwijzingen voor een misdrijf en beschouwt de sterfgevallen daarom niet als verdacht.

Waarschuwing aan bewoners en recreanten

Lokale bestuurders hebben een waarschuwing uitgegeven aan bewoners, eigenaren van vakantiehuisjes en bezoekers van het gebied. Zij roepen mensen op om voorzichtig te zijn in de buitenlucht en confrontaties met wilde dieren zoveel mogelijk te vermijden. Het incident onderstreept hoe kwetsbaar recreanten zijn in dunbevolkte natuurgebieden waar beren en mensen dicht bij elkaar leven.

Een chemische stof die vrijkomt uit autobanden staat al langer bekend als schadelijk voor het milieu, vooral voor zalm in rivieren en beken. Nu suggereert een nieuwe studie dat dezelfde stof, 6PPD-quinon, mogelijk ook een rol kan spelen bij processen die samenhangen met de ziekte van Alzheimer.

Dat klinkt alarmerend, maar voorzichtigheid is nodig. De onderzoekers hebben geen patiënten of proefdieren onderzocht, maar gebruikgemaakt van computermodellen en bestaande datasets. De studie laat dus vooral zien waar wetenschappers verder naar moeten kijken, niet dat autobanden Alzheimer veroorzaken.

Wat is 6PPD-quinon?

Autobanden bevatten 6PPD, een toevoeging die voorkomt dat rubber snel verslechtert. Wanneer deze stof reageert met ozon in de lucht, ontstaat 6PPD-quinon. Via regen en afstromend water komt die stof vervolgens terecht op straat, in stof en in waterwegen.

Volgens het artikel is 6PPD-quinon eerder in verband gebracht met plotselinge sterfte onder cohozalm. Daarnaast is de stof inmiddels ook aangetroffen in onder meer wegstof, rivieren en zelfs in menselijke urine, bloed en hersenvocht, wat de vraag oproept hoe ver blootstelling precies reikt.

Waarom Alzheimer nu in beeld komt

De onderzoekers keken of 6PPD-quinon zich volgens computermodellen kan binden aan eiwitten die een rol spelen bij Alzheimer. Daarbij vonden zij 92 overlappende biologische doelwitten tussen de stof en mechanismen die al met Alzheimer in verband worden gebracht, waarna zij 23 zogeheten kerneiwitten identificeerden. Roadway-to-the-Brain_-Alzheimers-Linked-to-Notorious-Tire-Chemical.pdf

Drie daarvan sprongen eruit: NFKB1, GSK3B en PIK3CA. Volgens de analyse zijn deze eiwitten actief in hersengebieden die relevant zijn voor Alzheimer, terwijl aanvullende vergelijkingen met bestaande hersendata wezen op afwijkende activiteit van meerdere betrokken eiwitten bij patiënten met de ziekte.

Belangrijkste kanttekening

De belangrijkste beperking is tegelijk de belangrijkste conclusie: dit onderzoek toont geen oorzakelijk verband aan. De studie rust volledig op voorspellingen, moleculaire simulaties en hergebruik van oudere databronnen, zonder directe meting van blootstelling bij mensen met Alzheimer.

Ook waren sommige datasets klein, en de gebruikte hersenmonsters kwamen uit laat stadium Alzheimergevallen. Daardoor is niet vast te stellen of 6PPD-quinon echt een rol speelde in die specifieke hersenen, laat staan of langdurige blootstelling aan verkeersvervuiling het ziekterisico verhoogt.

Waarom dit toch relevant is

Toch is het onderzoek nieuwswaardig. Alzheimer treft wereldwijd ongeveer 55 miljoen mensen, en wetenschappers zoeken al jaren naar mogelijke omgevingsfactoren naast genetische aanleg. Een verkeersgerelateerde chemische stof die mogelijk de bloed-hersenbarrière kan passeren, is dan een serieuze hypothese die vervolgonderzoek verdient.

De studie noemt onder meer ontsteking, oxidatieve stress en verstoorde communicatie tussen hersencellen als mogelijke routes waarlangs schade zou kunnen ontstaan. Dat zijn processen die vaker terugkomen in Alzheimeronderzoek, maar in dit geval zijn ze nog niet experimenteel bewezen voor 6PPD-quinon in levende hersenen.

In minstens 99 gemeenten in Nederland mag de komende jaarwisseling helemaal geen vuurwerk worden afgestoken, dus ook niet door verenigingen. Dat is ruim een kwart van de 342 gemeenten. Daar komen er zeker nog meer bij. Bovendien: gemeenten die het wél willen toestaan, zijn vaak terughoudend.

Dat blijkt uit een rondvraag van het AD en zeven regionale kranten onder ruim driehonderd gemeenten, waarvan er rond de tweehonderd reageerden.

Het verbod heet officieel de Wet Veilige Jaarwisseling en biedt een opening: verenigingen en stichtingen kunnen toestemming (ontheffing) vragen. Maar dat is niet eenvoudig.

Vooral steden doen het vuurwerk helemaal in de ban, waaronder Eindhoven, Nijmegen, Tilburg, Utrecht en Zwolle. Die hadden al een vuurwerkverbod. Andere stadsbesturen hebben nu besloten om niemand toestemming te geven, zoals Amsterdam, Breda, Delft, Deventer, Leiden en Rotterdam.

De Marokkaanse autoriteiten hebben met hulp van hacksoftware geprobeerd journalisten te bespioneren, onder wie een Nederlandse correspondent. Dat schrijft de Spaanse krant El Confidencial op basis van een lijst die het in handen heeft met daarop mobiele nummers die de Marokkaanse inlichtingendienst tussen 2018 en 2019 probeerde te hacken.

Volgens de Spaanse krant waren 250 Spaanse mobieltjes die doelwit waren slechts een fractie van de spionagecampagne die Marokko tot eind 2021 voerde. De Nederlandse journalist die met zijn nummer op de lijst stond, is Koen Greven. Hij was vanaf 2015 meer dan zes jaar correspondent in Spanje, Portugal en Marokko voor NRC. Tegenwoordig is hij chef Sport bij persbureau ANP.

Greven kan zich goed voorstellen dat hij op de lijst van de Marokkaanse inlichtingendienst stond. "Ik ben wel eens door de veiligheidsdienst verzocht het land te verlaten", zegt hij. Als correspondent schreef hij onder meer over de protesten over het Rifgebergte, in het noorden van Marokko. "De Marokkaanse veiligheidsdienst reist met me mee", schreef Greven zelf in een column in NRC in 2018.

Greven ziet geen aanleiding om stappen te ondernemen. Of hij daadwerkelijk gehackt is, weet hij niet. Hij heeft dat Spaanse nummer ook niet meer.

De software die Marokko gebruikte om te kunnen spioneren was volgens de Spaanse krant Pegasus, dat van Israëlische makelij is.

Een maand na de excuses van premier Rob Jetten voor de behandeling van de Molukse gemeenschap, vragen nu ook oud-politieagenten om erkenning. Dat meldt de Volkskrant. Het gaat om politieagenten die dienden tijdens de gewelddadige acties tegen Molukse jongeren in de jaren zeventig.

Met name in Assen liepen de spanningen met de Molukse gemeenschap destijds hoog op, onder meer met een gijzeling in het provinciehuis van Assen, waarbij twee doden vielen, en een treinkaping bij De Punt. De Molukkers vonden dat Nederland zich moest inzetten voor een onafhankelijke Molukse staat, maar die kwam er niet.

Demonstraties verliepen aanvankelijk niet gewelddadig, maar overtredingen, klein en groot, werden keihard aangepakt door de politie. "Het beleid was lik op stuk", vertelt Ed Jissink, die in de jaren zeventig als brigadier bij de politie in Assen werkte. "Het hele systeem was repressie, de politie was de baas."

Het zit hem en zijn collega's dwars dat zij de Molukse gemeenschap op die manier moesten bejegenen. Het was beleid van bovenaf, dat zij vaak tegen hun zin moesten uitvoeren. En het werkte averechts, zeggen ze: hun optreden leidde tot escalatie van de frustratie en het geweld onder de Molukkers.

Molukkers in Nederland

Veel Molukse beroepsmilitairen vochten tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië van 1945 tot 1949 mee aan Nederlandse kant. Na deze oorlog mochten zij van de Indonesische regering niet meer terug naar hun geboortegrond, de eilandengroep Molukken. Zij werden door Indonesiërs als landverraders gezien.

Nederland haalde de Molukse mannen en hun families in 1951 naar Nederland. Eenmaal hier werden de Molukkers ontslagen uit militaire dienst en onder erbarmelijke omstandigheden gehuisvest, onder meer in de voormalige Duitse concentratiekampen Westerbork en Vught.

De president van de Republik Maluku Selatan (RMS), John Wattilete, heeft begrip voor de roep van de agenten om erkenning. "Het is goed dat de agenten dit aan de orde stellen, zonder afbreuk te doen aan het Molukse leed. Ook zij zijn immers ingezet om een politiek en economisch probleem van de regering te dienen."

Volgens Wattilete wilde de Nederlandse regering de verhoudingen met Indonesië niet op het spel zetten. "Daar lag de bron voor het conflict. De problematiek werd afgeschilderd als een openbare orde-issue, maar er was helemaal geen aandacht voor het onderliggende probleem. Dat was de toezegging dat het verblijf in Nederland tijdelijk zou zijn en dat het Molukse volk het recht op zelfbeschikking zou kunnen uitoefenen."

Het harde optreden leidt in het team van Jissink steeds vaker tot discussie. Tijdens een oefening met schieten op demonstranten, knapt er iets. "Ik riep: stop! We gaan hier toch niet op die mensen staan schieten? Nou, dat werd een hele discussie. Gelukkig heeft de politie daarna wel besloten om die oefening niet meer toe te passen."

De agenten worden in de jaren zeventig beschoten, geïntimideerd en moeten veel geweld gebruiken. Het leidt tot trauma's en erger. "Uiteraard blijf je houden dat er momenten zijn dat je hard moet optreden, omdat er een strafbaar feit is gepleegd. Maar het besef groeide steeds meer van: dit kan zo niet kloppen. Mensen kregen PTSS, sommigen hebben zelfs het leven beëindigd."

Begrip voor leed politieagenten

Een groep van zo'n honderd oud-politiemedewerkers uit Drenthe vraagt nu om erkenning. Na de excuses van premier Jetten tegenover de Molukkers hopen zij op begrip voor hun leed. "Voor alle sores die we hebben meegemaakt vanwege de uitvoer van het beleid. Daarvan zegt de regering nu dat het verkeerd was, zij erkennen dat richting de Molukkers. Laat ze diezelfde erkenning dan ook doen richting de politie."

Wattilete hoopt dat er in het verlengde daarvan dat er meer aandacht komt voor de rol van de Nederlandse regering in die tijd. "Er moet onderzoek komen naar wat Nederland wel en niet heeft gedaan, en de onderliggende keuzes. Maar ook hoe richting Molukkers is opgetreden. Met het excuses aan Molukkers is een begin gemaakt voor herstel, maar er is veel meer nodig."

De Nationale Politie laat weten serieus te kijken naar het verzoek van de oud-politieagenten om erkenning. Ze noemen het een schrijnend verhaal dat ook serieuze reactie verdient.

Een maand na de excuses van premier Rob Jetten voor de behandeling van de Molukse gemeenschap, vragen nu ook oud-politieagenten om erkenning. Dat meldt de Volkskrant. Het gaat om politieagenten die dienden tijdens de gewelddadige acties tegen Molukse jongeren in de jaren zeventig.

Met name in Assen liepen de spanningen met de Molukse gemeenschap destijds hoog op, onder meer met een gijzeling in het provinciehuis van Assen, waarbij twee doden vielen, en een treinkaping bij De Punt. De Molukkers vonden dat Nederland zich moest inzetten voor een onafhankelijke Molukse staat, maar die kwam er niet.

Demonstraties verliepen aanvankelijk niet gewelddadig, maar overtredingen, klein en groot, werden keihard aangepakt door de politie. "Het beleid was lik op stuk", vertelt Ed Jissink, die in de jaren zeventig als brigadier bij de politie in Assen werkte. "Het hele systeem was repressie, de politie was de baas."

Het zit hem en zijn collega's dwars dat zij de Molukse gemeenschap op die manier moesten bejegenen. Het was beleid van bovenaf, dat zij vaak tegen hun zin moesten uitvoeren. En het werkte averechts, zeggen ze: hun optreden leidde tot escalatie van de frustratie en het geweld onder de Molukkers.

Molukkers in Nederland

Veel Molukse beroepsmilitairen vochten tijdens de onafhankelijkheidsoorlog in Indonesië van 1945 tot 1949 mee aan Nederlandse kant. Na deze oorlog mochten zij van de Indonesische regering niet meer terug naar hun geboortegrond, de eilandengroep Molukken. Zij werden door Indonesiërs als landverraders gezien.

Nederland haalde de Molukse mannen en hun families in 1951 naar Nederland. Eenmaal hier werden de Molukkers ontslagen uit militaire dienst en onder erbarmelijke omstandigheden gehuisvest, onder meer in de voormalige Duitse concentratiekampen Westerbork en Vught.

De president van de Republik Maluku Selatan (RMS), John Wattilete, heeft begrip voor de roep van de agenten om erkenning. "Het is goed dat de agenten dit aan de orde stellen, zonder afbreuk te doen aan het Molukse leed. Ook zij zijn immers ingezet om een politiek en economisch probleem van de regering te dienen."

Volgens Wattilete wilde de Nederlandse regering de verhoudingen met Indonesië niet op het spel zetten. "Daar lag de bron voor het conflict. De problematiek werd afgeschilderd als een openbare orde-issue, maar er was helemaal geen aandacht voor het onderliggende probleem. Dat was de toezegging dat het verblijf in Nederland tijdelijk zou zijn en dat het Molukse volk het recht op zelfbeschikking zou kunnen uitoefenen."

Het harde optreden leidt in het team van Jissink steeds vaker tot discussie. Tijdens een oefening met schieten op demonstranten, knapt er iets. "Ik riep: stop! We gaan hier toch niet op die mensen staan schieten? Nou, dat werd een hele discussie. Gelukkig heeft de politie daarna wel besloten om die oefening niet meer toe te passen."

De agenten worden in de jaren zeventig beschoten, geïntimideerd en moeten veel geweld gebruiken. Het leidt tot trauma's en erger. "Uiteraard blijf je houden dat er momenten zijn dat je hard moet optreden, omdat er een strafbaar feit is gepleegd. Maar het besef groeide steeds meer van: dit kan zo niet kloppen. Mensen kregen PTSS, sommigen hebben zelfs het leven beëindigd."

Begrip voor leed politieagenten

Een groep van zo'n honderd oud-politiemedewerkers uit Drenthe vraagt nu om erkenning. Na de excuses van premier Jetten tegenover de Molukkers hopen zij op begrip voor hun leed. "Voor alle sores die we hebben meegemaakt vanwege de uitvoer van het beleid. Daarvan zegt de regering nu dat het verkeerd was, zij erkennen dat richting de Molukkers. Laat ze diezelfde erkenning dan ook doen richting de politie."

Wattilete hoopt dat er in het verlengde daarvan dat er meer aandacht komt voor de rol van de Nederlandse regering in die tijd. "Er moet onderzoek komen naar wat Nederland wel en niet heeft gedaan, en de onderliggende keuzes. Maar ook hoe richting Molukkers is opgetreden. Met het excuses aan Molukkers is een begin gemaakt voor herstel, maar er is veel meer nodig."

De Nationale Politie laat weten serieus te kijken naar het verzoek van de oud-politieagenten om erkenning. Ze noemen het een schrijnend verhaal dat ook serieuze reactie verdient.

Wopke Hoekstra's duurzaamheidsplannen

Brussel wil de industrie meer tijd geven om zijn uitstoot te verminderen. Dat staat in de herziening van het emissiehandelssysteem (ETS) voor na 2030, die de Europese Commissie vandaag presenteert. In diezelfde plannen staat dat in 2040 bijna de helft van het energiegebruik in de EU elektrisch moet zijn.

We praten over al deze plannen met Eurocommissaris Wopke Hoekstra.

Oud-agenten willen erkenning voor optreden tegen Molukkers

Een groep oud-politieagenten uit Assen, die dienden tijdens de gewelddadige acties van Molukkers in de jaren 70, vraagt erkenning. Dat schrijft de Volkskrant. De regering droeg hen op hard op te treden tegen de Molukkers, bijvoorbeeld bij de treinkaping bij De Punt. Dat veroorzaakte óók leed en trauma bij agenten.

Premier Jetten maakte vorige maand namens de Nederlandse regering excuses voor de behandeling van de eerste generatie Molukkers. Gaat iets soortgelijks gebeuren voor de agenten van toen?

The Odyssey

Regisseur Christopher Nolan - bekend van onder meer Inception, Interstellar en The Dark Knight - heeft een nieuwe film uitgebracht: The Odyssey. Het is een actie- en fantasyfilm gebaseerd op het gelijknamige Griekse epos van dichter Homerus. Net als bij Nolans vorige films is Nederlander Hoyte van Hoytema verantwoordelijk voor het camerawerk.

De eerste recensies zijn overwegend lovend. Tegelijkertijd klinkt kritiek: zo balen Grieken dat in de film niet één Griek speelt, ondanks subsidies van de Griekse regering.

Ook de anti-woke-beweging is niet blij met de casting. Zo valt de conservatieve techmiljardair Elon Musk over het feit dat de rol van Helena - door Homerus omschreven als mooiste vrouw van Griekenland - wordt gespeeld door de zwarte actrice Lupita Nyong'o. Musk zegt dat Nolan haar alleen maar heeft gecast om kans te maken op een Oscar.

Jeugdbeschermingsorganisatie SAVE heeft de afgelopen jaren tegen de regels in jongeren in een jeugdzorgtraject in Spanje geplaatst. De organisatie had niet de verplichte toestemming van de Spaanse autoriteiten.

Zelfs toen de Nederlandse rechter deze werkwijze afkeurde, plaatste SAVE daarna nog kwetsbare jongeren in Spanje zonder toestemming. Dat blijkt uit onderzoek van Nieuwsuur.

In Nederland geen plek

Voor jongeren met complexe problemen is in Nederland soms geen plek. Of jeugdzorgmedewerkers menen dat het goed is jongeren in een totaal andere omgeving onder te brengen, bijvoorbeeld omdat ze omgaan met vrienden die hen aanzetten tot verkeerd gedrag. Dit soort trajecten en opvangplekken bestaan in Spanje, Polen, Portugal, Frankrijk en België.

Plaatsing in een ander EU-land kan alleen met toestemming van dat ontvangende land. Dat is sinds 2022 geregeld in een Europese verordening om kindontvoeringen tegen te gaan. Spanje laat alleen buitenlandse jongeren toe in hulptrajecten wanneer een van de ouders Spaans is of wanneer ze bij familieleden worden geplaatst.

Er zijn meer risico's van illegale plaatsingen, volgens kinderrechters, want vanuit de autoriteiten in het ontvangende land is er geen toezicht. En wanneer een kind wegloopt of een strafbaar feit pleegt, kan de jeugdbeschermingsorganisatie uit Nederland niet ingrijpen, omdat die daar geen bevoegdheid heeft.

Oproep

Nieuwsuur onderzoekt (Nederlandse) jeugdzorgtrajecten over de grens. Heb jij ervaringen hiermee? Mail naar yoeri.vugts@nieuwsuur.nl.

SAVE Jeugdbescherming krijgt in de zomer van 2024 meermaals van de rechter te horen dat toestemming nodig is van de Spaanse autoriteiten. Maar in de maanden daarna plaatst SAVE weer twee jongeren in Spanje, wederom zonder toestemming.

De kinderrechters bepalen vervolgens dat de kinderen terug naar Nederland moeten worden gehaald. "Minderjarige was zichtbaar en ook begrijpelijk zeer aangeslagen bij het horen van de beslissing", merkt een rechter op in een van de uitspraken.

Terug naar Nederland

SAVE zegt tegen Nieuwsuur pogingen te hebben ondernomen alsnog toestemming te krijgen van Spanje. Dat de organisatie de plaatsingen door liet gaan, verklaart een woordvoerder als volgt: "Passende zorgtrajecten in Nederland [waren] niet tijdig beschikbaar." Ook zegt de organisatie, die actief is in Utrecht en Flevoland, dat directe terugkeer risico's zou opleveren voor deze jongeren en dat de jongeren zelf graag in Spanje wilden blijven.

Na de uitspraken van de rechter duurde het nog maanden om de jongeren naar Nederland te krijgen. Volgens een woordvoerder komt dat omdat "de huidige werkelijkheid is dat een passende plek 9 tot 12 maanden op zich kan laten wachten".

De zomervakantie is begonnen en dat betekent dat veel gezinnen op familiebezoek gaan in hun land van herkomst. Voor een groep jonge meisjes uit bepaalde landen schuilt daarachter gevaar. Zij lopen risico op meisjesbesnijdenis, ook wel genitale verminking genoemd. Experts vinden dat de Nederlandse overheid deze meisjes beter moet beschermen.

Lubna Abdul groeide op in Soedan en werd daar op haar achtste besneden. Ze beschrijft dat ze die dag cadeautjes kreeg en zakgeld. "We dachten dat het een meisjesfeestje was." Maar in plaats van een feestje onderging ze, zonder verdoving, een besnijdenis. Het knopje van haar clitoris en vulvalippen werden afgesneden.

Pas toen ze dertig jaar geleden naar Nederland kwam, sprak ze er voor het eerst over met een hulpverlener. "Het kwam allemaal terug: de geur, het gezicht van de vrouw die het uitvoerde, mijn tante die me vasthield." Nog altijd kan Abdul niet fietsen door de ingreep.

Wat is meisjesbesnijdenis?

Meisjesbesnijdenis of genitale verminking is het (deels) verwijderen van het vrouwelijk geslachtsdeel. Bij type één wordt het zichtbare knopje van de clitoris geheel of gedeeltelijk verwijderd. Bij type twee worden ook de binnenste en soms de buitenste lippen van de vulva verwijderd. Als die ook aan elkaar worden gehecht, is sprake van type drie. Dan blijft er slechts een kleine opening van de vagina open.

Meisjesbesnijdenis kent geen medische noodzaak en wordt in geen enkele religie verplicht gesteld. De traditie is ouder dan de islam en het christendom en is cultuurgebonden.

Deze praktijk gebeurt veel in Afrikaanse landen als Somalië, Soedan, Mali, Egypte en Eritrea. Het aantal asielaanvragen uit met name Somalië en Soedan is het afgelopen jaar sterk toegenomen en daarmee groeit ook de urgentie om het thema hoger op de politieke agenda te zetten, zeggen deskundigen.

In Nederland is meisjesbesnijdenis strafbaar, ook als het in het buitenland gebeurt. Toch lopen naar schatting 2600 meisjes in Nederland direct risico.

De ingreep gebeurt vanuit de overtuiging dat het de maagdelijkheid beschermt en de huwelijkskansen van meisjes vergroot. Ervaringsdeskundige Abdul noemt onwetendheid als belangrijkste reden. "Het is puur cultuur. Je móet meedoen."

Abdul kreeg in Nederland twee dochters. Zij ervoer druk vanuit haar Soedanese familie om haar dochters ook te laten besnijden. Tijdens een vakantie was ze bang dat familieleden haar dochters zouden meenemen. "Mijn dochters waren altijd bij mij. Ook tijdens het douchen, in de wc. Ik ben twee weken daar geweest, want mijn vader was ziek. Maar ik liet mijn dochters niet los."

Onderzoeker Annemarie Middelburg is gespecialiseerd in internationaal recht met een focus op vrouwenrecht en genitale verminking. Zij beaamt dat die druk uit buitenland niet moet worden onderschat. "Zelfs gezinnen die hier al twintig jaar wonen voelen de druk om de culturele, sociale en gendernormen na te leven die in hun eigen familie gangbaar zijn."

Middelburg noemt een aantal signalen die volwassenen om deze meisjes heen - leraren, huisartsen, familievrienden - kunnen oppikken. "Als meisjes het hebben over cadeaus, een groot feest, 'vrouw worden', dan moeten echt alle alarmbellen afgaan. En natuurlijk is het belangrijk dat zij weten wat de risicolanden zijn en wat ze kunnen doen als ze deze signalen oppikken."

Met name bij dat laatste valt nog veel winst te behalen, zegt Middelburg. "We zien in Nederland dat de signalen er wel zijn, maar dat professionals gewoonweg niet weten hoe ze moeten handelen."

Abdul dient nu als zogenoemd sleutelpersoon en organiseert, in samenwerking met de GGD, huiskamergesprekken met Soedanese, Somalische en Eritrese vrouwen. Zo proberen ze families van meisjes die risico lopen te signaleren en informeren.

Bevel van de rechter

Middelburg vindt vooral dat de Nederlandse overheid meer moet doen om meisjes te beschermen. "In het vorige regeerakkoord van Rutte IV stond al dat de aanpak tekortschiet. Nu zijn we twee zomers verder, waarin meisjes niet alleen risico hebben gelopen, maar ook daadwerkelijk zijn besneden."

De onderzoeker pleit voor de Britse aanpak. Daar kan een familierechter een beschermingsbevel opleggen als er een risico bestaat op besnijdenis. Per situatie wordt dan gekeken wat er nodig is om het meisje te beschermen. Dat kan zijn: een verbod om het land te verlaten, het paspoort afnemen of een contactverbod met familie uit het buitenland.

Als het bevel wordt overtreden, staat daar een gevangenisstraf van maximaal vijf jaar op. "Uit de evaluaties in het VK blijkt dat mogelijke plegers bang zijn voor die gevangenisstraf en het daarom niet doen."

Het ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoekt of zulke wetgeving ook in Nederland kan komen en laat weten begin 2027 met een antwoord te komen. Vorige maand riep de Tweede Kamer het kabinet op sneller met maatregelen te komen.