Nieuws NL

Pieter Elbers, de voormalige baas van KLM, stopt per direct als CEO bij de Indiase vliegmaatschappij IndiGo. In december kwam de luchtvaartmaatschappij in zwaar weer terecht omdat het bedrijf duizenden vluchten annuleerde.

Eind vorig jaar veranderden de regels voor piloten in India en werden zij onder meer verplicht om langer te rusten. Ook mochten ze minder nachtlandingen maken. Daardoor ontstond bij IndiGo krapte in de roosters. De luchtvaartmaatschappij moest noodgedwongen duizenden vluchten schrappen, waardoor door het hele land honderdduizenden reizigers strandden.

De problemen waren dusdanig groot dat het Indiase luchtvaartministerie zich ermee bemoeide. Het ministerie gaf de Nederlander in januari een officiële waarschuwing en vond dat hij had "gefaald in zijn plicht" om eerder maatregelen te nemen. Elbers bood toen zijn excuses aan voor de chaos op de Indiase vliegvelden.

Met Elbers als topman breidde IndiGo fors uit, maar in het laatste kwartaal van 2025 kelderde de omzet door de vele problemen. Medeoprichter Rahul Bhatia neemt de taken van Elbers over, totdat er een nieuwe CEO is aangesteld.

Honderden nieuwe toestellen

De Nederlanders stond ruim drie jaar aan het roer bij de grootste vliegmaatschappij van India. Zijn komst in 2022 ging gepaard met grote ambities: hij moest IndiGo internationaal op de kaart zetten. Hij zette vol in op de groei, onder meer door honderden nieuwe vliegtuigen aan te schaffen.

Voordat Elbers bij IndiGo werd aangesteld werkte hij dertig jaar bij KLM, waarvan de laatste acht jaar als topman. Hij moest daar vertrekken, omdat zijn contract niet werd verlengd.

Door de oorlog in het Midden-Oosten staat de wereldhandel op z'n kop. In Nederland merken we de gevolgen van de oorlog vooralsnog vooral aan de olie- en gasprijzen die de afgelopen week hard gestegen zijn. Maar ook voor onze export is de regio een belangrijke afzetmarkt. Dat strekt zich uit van geneesmiddelen tot verse groenten en van zuivel tot machines.

"Landen in het Midden-Oosten importeren gemiddeld zo'n 80 procent van hun voedsel", zegt Niels de Hoog. Hij is econoom en volgt de regio voor Atradius, een verzekeraar van exportgoederen. "Maar de meeste landen hebben wel een voorraad voor een aantal maanden of meer, dus tekorten zullen we op de korte termijn niet zien."

Vervoer via zee en lucht

Het vervoer van goederen naar het Midden-Oosten gebeurt veelal over zee, wat door de blokkade van de Straat van Hormuz nagenoeg onmogelijk is geworden. Grote zeevrachtbedrijven zoals Maersk en MSC hebben laten weten op dit moment geen nieuwe opdrachten van, naar of via de regio aan te nemen.

"Alle goederen die al onderweg waren blijven steken in de omliggende havens. Dat zorgt voor opstopping en het kan nog wel maanden duren voordat dat is weggewerkt", zegt Casper Roerade van Evofenedex, de branchevereniging voor logistiek. Op dit moment gaat er 80 procent minder vracht - via lucht en zee - naar de regio, ziet hij.

Ook de luchtvracht wordt flink beperkt door de oorlog. Meerdere landen houden hun luchtruim al dagen gesloten en grote luchtvaartmaatschappijen moesten noodgedwongen bijna alle vluchten naar de regio schrappen. "Ongeveer de helft van alle luchtvracht maakt normaalgesproken een stop in het Midden-Oosten, dat kan nu nog amper'', zegt Roerade.

De impact is voelbaar voor het bedrijf van Robert Lesmeister. Hij is commercieel directeur van Squiby Foods, een Nederlands bedrijf dat allerlei voedingsmiddelen, zoals kaas en vis, naar het Midden-Oosten exporteert. "Ongeveer 80 procent van onze omzet komt uit die regio."

Nu blijft veel vracht dus onderweg steken. "Wij hebben nog ongeveer 25 containers verspreid over de route op het water liggen. Zolang de Straat van Hormuz dicht blijft, is het afwachten wat er met die vracht gaat gebeuren de komende weken." Ook in de loods van het bedrijf staan tientallen pallets met goederen die eigenlijk al onderweg hadden moeten zijn.

Hoewel de meeste vracht van Squiby Foods via zee wordt vervoerd, maakt het bedrijf ook gebruik van luchtvracht. "De tocht naar het Midden-Oosten per schip kan een paar weken duren. Dat is voor onze houdbare producten geen probleem, maar voor verse producten mag het vervoer niet te lang duren", legt Lesmeister uit.

Kwetsbare zendingen

Een ander Nederlands bedrijf dat veel naar het Midden-Oosten exporteert, is Koppert. Dat bedrijf kweekt insecten en mijten die wereldwijd als biologische gewasbestrijding worden ingezet, als alternatief voor chemische bestrijdingsmiddelen. "Onze zendingen zijn heel kwetsbaar. Het zijn levende organismen, dus die moeten zo snel mogelijk bij de klant terechtkomen", aldus Martijn van de Waarsenburg, manager wereldwijde logistiek bij Koppert.

"Toen de oorlog uitbrak, stonden er tien zendingen van ons klaar om per vliegtuig naar of via het Midden-Oosten te worden vervoerd", zegt hij. "Ondertussen hebben we alternatieve routes gevonden voor onze bestemmingen in Afrika, maar we kunnen het Midden-Oosten nog steeds niet bereiken."

Het vervoer gaat via partijen als KLM Cargo. Een deel van de vracht gaat met passagiersvliegtuigen mee en voor een ander deel worden aparte cargovliegtuigen ingezet. Het bedrijf zegt dat er voor de oorlog bijna dagelijks drie vliegtuigen met vracht naar de getroffen gebieden vlogen.

"Het gaat om tijdkritische goederen, dan moet je denken aan medicijnen, verse producten als vis, maar ook essentiële onderdelen om fabrieken draaiende te houden", zegt Charlotte Elpers, hoofd van de wereldwijde vrachtoperatie bij KLM.

Belangrijk knooppunt

Daarnaast is het Midden-Oosten een knooppunt voor de wereldwijde handel, vooral voor de handel met andere delen van Azië. "We vliegen nu met grotere vliegtuigen om direct naar bestemmingen in die regio te kunnen vliegen", legt Elpers uit.

Roerade zegt dat vervoerders druk bezig zijn om hun routes te verleggen, zodat de handel door kan gaan. "Dan kun je denken aan transport via land vanuit Saudi-Arabië, waar een aantal luchthavens wel nog open zijn."

Ook Lesmeister van Squiby Foods zegt dat hij flexibel moet blijven en ondanks de situatie blijft hij positief. "We doen dit al dertig jaar. We hebben al oorlogen, de financiële crisis en coronaperiode meegemaakt, dus we zijn ondertussen gewend om te werken onder dit soort omstandigheden".

De Europese Commissie wil dat de EU zo snel mogelijk minder afhankelijk wordt van energie uit andere delen van de wereld. Deze dagen blijkt opnieuw hoe kwetsbaar de EU is voor prijsschommelingen van olie en gas, ditmaal door de oorlog in het Midden-Oosten.

Om die afhankelijkheid af te bouwen, zet de Commissie in op meer productie van eigen energie. Onder meer door het versnellen van de ontwikkeling van kleine kernreactoren.

Commissievoorzitter Von der Leyen noemt het afbouwen van het aandeel van kernenergie in de Europese energievoorziening een strategische fout. "Dat moet veranderen." De Commissie wil op lange termijn nu inzetten op een combinatie van hernieuwbare energie en kernenergie.

Kwetsbaar

"Voor fossiele brandstoffen zijn we volledig afhankelijk van dure en volatiele import," zei Von der Leyen vandaag op een top voor kernenergie in Parijs. "Daardoor hebben we een structurele achterstand op andere regio's. De huidige crisis in het Midden-Oosten laat opnieuw zien hoe kwetsbaar dit ons maakt."

De Europese Commissie zoekt al langer naar oplossingen om de energieprijzen in de EU te drukken. Want die zijn structureel hoger dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten. Dat leidt tot hoge energierekeningen voor EU-inwoners en een slechte concurrentiepositie voor de Europese industrie.

Hoe kwetsbaar de EU is, bleek al bij de energiecrisis na de Russische inval in Oekraïne. Ook toen schoten de prijzen de lucht in. De EU moet daarom een groter deel van haar energiebehoefte zelf kunnen produceren. Maar tot nu toe schiet het weinig op. De EU was zowel in 2004 als in 2024 voor 57 procent van haar energie afhankelijk van import, staat in een vandaag verschenen rapport.

Kleine kernreactoren

Dat cijfer moet omlaag, vindt de Commissie. En dus wil die inzetten op alternatieve, eigen energiebronnen, zoals die kleine kernreactoren (SMR's). De eerste kleine kernreactoren moeten snel na 2030 in gebruik zijn. De vraag is of dat realistisch is. Wereldwijd zijn er pas enkele SMR's en geen enkele staat in een westers land.

Het idee van deze kleine kernreactoren is dat ze efficiënt te produceren zijn en relatief veel energie leveren. Daarnaast zijn ze schoner dan fossiele energiebronnen en ze leveren, in tegenstelling tot windmolens en zonnepanelen, consequent. Ze zijn niet afhankelijk van het weer. Ideaal voor de energievoorziening van bijvoorbeeld zware industrie of datacentra, is het idee.

In verschillende EU-landen, waaronder Nederland, werken bedrijven al aan de ontwikkeling van kleine kernreactoren. Het nieuwe kabinet wil ook inzetten op SMR's. En ook in het VK, de VS en Canada zijn ze druk bezig. Maar het proces om SMR's te maken is duur en complex. Critici vrezen dat het nog heel lang zal duren voordat ze werkzaam en rendabel zijn.

'Geen heilige graal'

Om dat proces te versnellen, komt de Commissie vandaag met voorstellen, maar heel concreet zijn die nog niet. Zo wil ze de samenwerking tussen lidstaten verbeteren, roept ze lidstaten op administratieve procedures te versnellen en wil ze duidelijke regels opstellen waarbinnen bedrijven makkelijker innovatieve technologieën kunnen testen. Daarnaast stelt de Commissie 200 miljoen euro beschikbaar voor extra investeringen in kleine kernreactoren.

Europarlementariër Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) is gematigd positief over de kleine kernreactoren, maar benadrukt dat de techniek nog ver moet worden ontwikkeld. "We moeten niet doen of dit de heilige graal van de energietransitie is." Volgens Chahim is het "voorlopig echt een theoretische realiteit".

Jeannette Baljeu (VVD) moedigt de plannen van de Commissie aan. "Je moet echt op grotere schaal met deze techniek aan de slag." Volgens haar is het goed dat de EU nu inzet op nieuwe technieken. "Anders ligt al die techniek straks weer in China en Amerika en dan zijn we daar weer afhankelijk van."

Een Europese tanker geladen met een miljoen vaten Saudische olie dook gisteren ineens op voor de kust van India. Het schip bleek in het diepste geheim de Straat van Hormuz te zijn gepasseerd, ondanks het risico van een aanslag door Iran.

Het was een uitzondering, want zeer weinig tankers wagen die tocht sinds Iran vorige week de Straat van Hormuz dicht verklaarde en westerse olietankers begon aan te vallen. De scheepvaart geeft over het algemeen geen gehoor aan president Trump, die zegt dat de bemanning van tankers "meer lef" moet tonen omdat de Iraanse marine inmiddels zou zijn "vernietigd".

Een vijfde van het wereldaanbod olie en lng wordt door de Straat van Hormuz verscheept. Normaal passeren zo'n 140 tankers per dag de nauwe zeestraat, maar nu gebeurt dat nauwelijks meer. Met als gevolg enorme schommelingen in de wereldenergieprijzen en de financiële markten.

In 'donkere modus' varen

Door de Iraanse blokkade wachten meer dan duizend olietankers aan beide kanten van de zeestraat op verdere instructies omdat hun eigenaren en hun verzekeraars ze er niet doorheen willen laten varen. Varen zonder verzekering is een groot risico, maar de kans dat een Iraanse drone of raket inslaat en de bemanning in gevaar brengt is de grootste zorg, zegt een marktanalist tegen The Guardian.

Tot nu toe zijn maar een paar gevallen bekend van westerse tankers die undercover de straat durven doorvaren. Om een Iraanse aanval te vermijden, moeten ze proberen om onopgemerkt te blijven. Dat kan op twee manieren. De ene is door het uitzetten van de communicatiesignalen die tankers automatisch uitzenden over onder meer hun locatie en koers. De andere manier is door een valse naam op te geven, zodat de Iraniërs denken dat het schip eigendom is van een van hun bondgenoten, Rusland of China.

Een bijkomend gevaar voor de scheepvaart in de Straat van Hormuz is de verstoring van de gps-systemen die tankers nodig hebben om hun eigen locatie te bepalen. Zowel Iran als de VS en Israël verstoort die satellietsignalen, waardoor de bemanning van schepen moet terugvallen op veel primitievere navigatiemethoden, zoals radar en visuele waarneming.

Een klein aantal olietankers die banden hebben met Iran slaagt er ook in om de zeestraat te passeren, zeggen maritieme deskundigen. Ook die tankers gebruiken verschillende methodes om in de oorlogszone in de luwte te kunnen opereren, en zullen hun locatie pas weer melden als ze in de buurt van China zijn.

'Mijnleggers aanvallen'

Ondanks de suggestie van president Trump dat de Straat van Hormuz weer veilig is, wijst alles erop dat de strijd om de Iraanse wateren nog in alle hevigheid aan de gang is. De Iraanse veiligheidschef Larijani gaf zijn vijanden vandaag een waarschuwing. "De Straat van Hormuz kan een straat zijn van vrede en welvaart voor allen, of een straat van vernedering en leed voor oorlogszuchtigen", zei hij.

Kort daarvoor zei de Amerikaanse topgeneraal Caine dat de VS vijftig Iraanse oorlogsschepen tot zinken heeft gebracht of beschadigd. Op dit moment worden volgens hem Iraanse mijnleggers aangevallen.

'Militaire escortes'

Het gas- en olietransport is duidelijk een prioriteit voor Trump. Hij bood vorige week al aan om Amerikaanse staatsgaranties ter waarde van 17 miljard euro te geven voor olietankers waarvan de verzekeraar hun dekking vanwege de Iraanse dreiging heeft ingetrokken.

Daarnaast wil Trump olietankers door de Straat van Hormuz laten escorteren door de Amerikaanse marine. Maar meerdere schipeigenaren met tankers in de Perzische Golf zeggen dat ze zelfs met zo'n militaire escorte de doorvaart door de Straat van Hormuz niet zullen wagen, meldt nieuwssite Lloyd's List.

Ook Europa wil de situatie verlichten. De Britse premier Starmer besprak de blokkade vandaag met de Duitse bondskanselier Merz en de Italiaanse premier Meloni. Starmer liet weten dat de drie leiders verschillende opties overwegen om de vrije vaart te ondersteunen, maar verdere details gaf hij niet.

Ondertussen probeert Iran de wereldwijde zorgen om de olietoevoer als drukmiddel te gebruiken. Teheran bood vandaag vrije doorvaart aan voor de schepen van Arabische en Europese landen die de ambassadeurs van Israël en de VS hun land uit zetten. Tot nu toe zijn daar geen landen op ingegaan.

Chinese inlichtingenschip

Inlichtingendeskundigen meldden vandaag de komst van een "drijvende Chinese supercomputer" in de Golf van Oman, vlakbij de Straat van Hormuz. De vorig jaar afgebouwde Liaowang-1 heeft zeer geavanceerde satelliet-tracking, rakettelemetrie en radarinstallaties.

Formeel is het schip bedoeld om de Chinese ruimtevaart te ondersteunen, maar volgens experts is het bij uitstek bruikbaar om de luchtbewegingen van Israël en de VS rechtstreeks te volgen. De zorg leeft bij sommige deskundigen dat China het Iraanse leger van hoogwaardige inlichtingen kan voorzien, al is daar vooralsnog geen concreet bewijs voor.

In Safaripark Beekse Bergen zijn in vijf maanden tijd 39 Afrikaanse pinguïns doodgegaan door een infectie. Een woordvoerder van de dierentuin heeft dat bevestigd tegen Omroep Brabant, na berichtgeving van pretparksite Looopings.

Bij de dieren is een darminfectie vastgesteld. Die wordt veroorzaakt door een bacterie die vermoedelijk door wilde vogels is overgebracht. De dierentuin heeft inmiddels maatregelen genomen om verdere verspreiding van de infectie tegen te gaan.

Van de kolonie Afrikaanse pinguïns in de Beekse Bergen zijn er nu nog achttien over. Daarmee gaat het goed. De dieren worden extra in de gaten gehouden door dierenartsen en verzorgers.

Achter de schermen

De overgebleven pinguïns zijn al sinds december niet meer te zien voor bezoekers. Zij verblijven vanwege de winterperiode achter de schermen. "Zodra de situatie weer helemaal goed is en het weer het toelaat, mogen ze weer naar buiten", laat de woordvoerder weten.

Vorig jaar moest het dierenpark in Hilvarenbeek ook al afscheid nemen van veertien pinguïns. Die waren overgeplaatst vanuit een Friese dierentuin en werden daarna ziek. Waaraan die pinguïns zijn doodgegaan, is niet bekend. "Maar we hopen niet dat er ieder jaar pinguïns komen te overlijden", aldus de woordvoerder.

De Zandmotor is een kunstmatig schiereiland dat moet helpen de kust te beschermen. Welke invloed heeft een storm erop? „Ik vind het leuk om ’m nu in het echt te zien.”

Een vloot van minstens 25 tankers is onderweg naar de Saudische haven Yanbu. Die haven aan de Rode Zee fungeert als alternatief nu de Straat van Hormuz en daardoor de Perzische Golf zijn afgesloten. Het Saudische staatsolieconcern Saudi Aramco transporteert olie via een pijpleiding naar Yanbu en wil de hoeveelheid op korte termijn opvoeren.

Een grote raffinaderij van Saudi Aramco, een van de grootste ter wereld, staat in Ras Tanura. Dat ligt aan de oostkust van Saudi-Arabië en daarmee aan de Perzische Golf. Door het afsluiten van de zeestraat is de Perzische Golf voor scheepvaart onbereikbaar. Mede daardoor is de prijs van olie de afgelopen dagen fors opgelopen.

De topman van Saudi Aramco, Amin Nasser, zei dinsdag dat het allemaal draait om "het herpositioneren van tankers van oost naar west". Hij wil de huidige capaciteit van de pijpleiding naar de haven aan de Rode Zee binnen een paar dagen verhogen. Nu kan daar het equivalent van 7 miljoen vaten per dag door.

Wie dagelijks één plakje bacon of ham eet (ongeveer 50 gram bewerkt vlees), verhoogt zijn risico op darmkanker met zo’n 18 procent, stelt het internationale kankeronderzoeksinstituut IARC van de WHO. In Nederland raden KWF en het Voedingscentrum daarom aan om rood en bewerkt vlees zo veel mogelijk te beperken en vleeswaren liefst te mijden. Goed nieuws: met een paar bewuste keuzes op de broodplank en bij de borrel kun je je risico al merkbaar verlagen.

Darmkanker en vleeswaren: wat is het probleem? Bewerkt vlees – alle vlees dat is gezouten, gerookt, gedroogd of waaraan conserveermiddelen zijn toegevoegd – is door IARC ingedeeld in de hoogste categorie “kankerverwekkend voor mensen”. De combinatie van veel verzadigd vet, veel zout en vooral nitrietzouten (E249, E250) maakt vleeswaren belastend voor darmen én bloedvaten. In de darm kunnen nitrietverbindingen worden omgezet in nitrosamines, stoffen die een rol spelen bij het ontstaan van tumoren in de dikke darm.

De rode zone: beter (bijna) schrappen In de gevarenzone zitten vooral salami, chorizo en coppa, bacon en spekblokjes, paté en vette terrines: heel zout, vet en zwaar bewerkt. Ook rauwe of gerookte hammen (Parma, Serrano, Bayonne) lijken onschuldig, maar bevatten vaak veel zout en nitriet en zijn daarom geen dagelijkse keuze. KWF adviseert bewerkt vlees zoals ham, worst en salami liever helemaal te vermijden.

Wat kan nog wél – en hoe vaak? Iets veiliger zijn magere varianten zoals mager gekookt hamvlees zonder zwoerd, bij voorkeur zonder nitriet en met een korte ingrediëntenlijst, of mager gedroogd rundvlees zoals bresaola. Denk aan maximaal één à twee kleine porties vleeswaren per week (in totaal hooguit circa 150 gram), en verder kiezen voor kip, vis, ei, peulvruchten of noten. Een praktisch trucje: rooster één keer per week een kip of stukje rundvlees en gebruik de koude plakjes als “huisgemaakte vleeswaren” op brood.

De belangrijkste “slechte” vleeswaren

Israël zit niet te wachten op "een eindeloze oorlog met Iran". Dat heeft minister Gideon Saar van Buitenlandse Zaken verklaard.

De Israëlische regering zal met het Witte Huis afstemmen wanneer de aanvallen kunnen stoppen, meldde de minister verder, schrijft Al Jazeera. "We zullen met onze Amerikaanse vrienden overleggen wanneer het juiste moment is om dat te doen", aldus Saar tegen journalisten in Jeruzalem. Hij wilde niet speculeren over wanneer zo'n moment zou kunnen komen.

Eerder dinsdag had VS-defensieminister Pete Hegseth aangekondigd dat dinsdag de meest intensieve aanvallen op Iran zouden worden uitgevoerd sinds Amerika en Israël hun bombardementen op het land op 28 februari zijn begonnen. "De meeste gevechtsvliegtuigen, de meeste bommenwerpers en de meeste aanvallen", somde Hegseth de Amerikaanse inzet op een persconferentie op.

Veel vrouwen hebben extreem pijnlijke, bloedige menstruaties, vaak door myomen. Toch duurt het jaren voordat er een diagnose is. Waarom blijft dit zo onbespreekbaar?

Hoort erbij?

Hevige menstruaties worden vaak weggezet als “hoort erbij”, zowel door vrouwen zelf als door artsen. Toch gaat het om een serieuze medische klacht: bij meer dan 80 milliliter bloedverlies per cyclus spreken artsen van ‘ heavy menstrual bleeding’, vaak gepaard met bloedarmoede, uitputting en pijn. Vrouwen die bij elke menstruatie om de één à twee uur maandverband of tampon moeten wisselen, ’s nachts doorlekken of meer dan een week bloeden, vallen in die categorie.

Myomen: veelvoorkomend, maar genegeerd

Een grote, maar weinig besproken boosdoener zijn vleesbomen ( myomen), goedaardige knobbels in de baarmoeder. Naar schatting krijgt een meerderheid van de vrouwen vóór hun vijftigste met myomen te maken; Nederlandse gynaecologen schatten dat circa 40 procent van de vrouwen ooit een vleesboom heeft, bij zwarte vrouwen zelfs 50 tot 60 procent. Ze kunnen hevig bloedverlies, invaliderende pijn, vruchtbaarheidsproblemen en zelfs bloedtransfusies of baarmoederverwijdering tot gevolg hebben.

Toch duurt het in Nederland gemiddeld zeven tot acht jaar voordat cyclusstoornissen en aandoeningen als myomen goed gediagnosticeerd worden, schrijft Trouw. Na bezoeken aan meerdere zorgverleners. Terwijl de overheid nu juist miljoenen vrijmaakt voor een Nationale Strategie Vrouwengezondheid, om de kennisachterstand bij vrouwspecifieke aandoeningen in te lopen.

Waarom wordt er zo weinig over gepraat?

De blinde vlek is deels cultureel: menstruatie is nog altijd beladen met schaamte, zeker als het gaat om “vieze” details als stolsels, doorlekken en wc-planning. Veel vrouwen weten bovendien niet wat normaal bloedverlies is, en onderschatten hun eigen klachten. Tegelijk zijn artsen jarenlang getraind met het mannenlichaam als norm, waardoor vrouwelijke pijn sneller wordt gebagatelliseerd.​

Gynaecologen pleiten daarom voor meer kennis in de spreekkamer én in de klas: iets wat bij rond de 40 procent van de vrouwen voorkomt, zou simpelweg in de biologieles moeten zitten. Apps die bloedverlies en pijn bijhouden kunnen vrouwen helpen om eerder aan de bel te trekken en gerichter doorverwezen te worden.

Wanneer is het té veel?

Hevig menstrueel bloedverlies wordt medisch gedefinieerd als meer dan circa 80 milliliter per cyclus, maar in de praktijk let men op signalen als: elke 1–2 uur verschonen, doorlekken in bed of kleding, langer dan zeven dagen bloeden en klachten van vermoeidheid of duizeligheid door bloedarmoede. Wereldwijd krijgt naar schatting 20 tot 80 procent van de vrouwen in haar leven met baarmoedermyomen te maken; veel van hen weten dat niet, of krijgen nooit een duidelijke uitleg over de oorzaak van hun klachten. In Nederland proberen gynaecologen via nieuwe onderzoekslijnen, zoals in het Amsterdam UMC, beter in kaart te brengen welke behandeling – van medicijnen tot embolisatie of operatie – voor welke vrouw het meest effectief is.

Wie in 2050 de rijkste landen ter wereld verwacht, komt al snel uit bij een vertrouwd rijtje: Verenigde Staten, Duitsland, Japan. De nieuwste langetermijnramingen vertellen echter een ander verhaal. De economische zwaartekracht schuift de komende decennia richting Azië – met flinke bijrollen voor Afrika en Latijns‐Amerika.

Op basis van projecties van Goldman Sachs groeit China rond 2050 uit tot de grootste economie ter wereld, kort gevolgd door de VS. India klimt stevig naar de derde plaats, Indonesië schuift het rijtje binnen als vierde motor, terwijl Duitsland nog net in de top vijf blijft. Traditionele grootmachten als Japan, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zakken relatief weg, ook al blijven ze in absolute zin rijk.

De verklaringen zijn klassiek én eigentijds. Demografie speelt een hoofdrol: landen als India, Indonesië, Nigeria en Egypte hebben jonge, groeiende bevolkingen, terwijl Europa en Japan vergrijzen. Snelle verstedelijking, investeringen in infrastructuur en technologische inhaalmanoeuvres – van elektrificatie en robotisering tot digitale diensten – zorgen ervoor dat deze economieën harder groeien dan de gevestigde orde.

Opvallend is dat het niet alleen om Azië gaat. Analisten verwachten dat opkomende economieën als Mexico, Nigeria, Egypte en de Filipijnen rond 2050 groter kunnen zijn dan verschillende Europese landen. Dat betekent: meer politieke invloed, hogere emissies, maar ook meer consumptie, innovatie en middenklasse in regio’s die nu nog vaak als “periferie” worden gezien.

Voor Nederland en de rest van Europa is dit ongemakkelijk én kansrijk. Hun aandeel in de wereldeconomie krimpt, maar toegang tot groeiende markten in Azië en Afrika wordt strategisch belangrijker dan ooit. Wie zich nu vastklampt aan het oude machtsevenwicht, kan in 2050 wakker worden in een wereldorde waarin de rijkdom allang is doorgeschoven.

Israël voert aanvallen op Libanon op

Nadat Hezbollah raketten en drones richting Israël stuurde om de moord op de Iraanse opperleider Ali Khamenei te wreken, heeft Israël de aanvallen op het land opgevoerd. Honderdduizenden mensen zijn op de vlucht geslagen en op Beiroet vallen dagelijks bommen.

Ook zijn er gevechten tussen Hezbollah en het Israëlische leger rond de Syrische grens en zijn er berichten dat Israël een grootschalige grondinvasie voorbereidt. Wat is het plan van Hezbollah en wat dat van Israël? Te gast is Nora Stel, universitair docent conflictstudies aan de Radboud Universiteit.

Maakt Péter Magyar een einde aan tijdperk-Obán?

Ze worden wel de belangrijkste Europese verkiezingen van het jaar genoemd, als op 12 april de Hongaren mogen stemmen. De laatste peilingen voorspellen grote winst voor de pro-Europese Péter Magyar die dan de nieuwe premier van Hongarije kan worden. Met grote consequenties voor de Europese Unie. Maar wie is hij? Europacorrespondent Saskia Dekkers trok een paar dagen met hem op en zag een ongekend spannende en ook vuile verkiezingsstrijd.

Alle kaarten op kleine kerncentrales?

De Europese Commissie komt met een plan voor de ontwikkeling van kleine kerncentrales. Want de theorie is dat die compacter, veiliger en goedkoper zijn dan grote kerncentrales. Met dezelfde voordelen: CO2-uitstootloze elektriciteit. Ook het kabinet ziet er veel toekomst in. De provincies Zeeland en Gelderland hebben nu al interesse. Maar het meest ambitieus is de plattelandsgemeente Opmeer in Noord-Holland. Hoe haalbaar zijn de ambities?

De prijs van een vat olie ging maandag voor het eerst in jaren door de grens van 100 dollar. Het bedrag zakte vannacht weer iets nadat de Amerikaanse president Donald Trump zei dat de oorlog in het Midden-Oosten "zo goed als voorbij is", maar olie is nog altijd veel duurder dan enkele weken terug.

Het laat zien hoe sterk de invloed van de oorlog is op de energiemarkt. De paniek raakt autobezitters aan de pomp, maar op geopolitiek niveau dreigen nog veel grotere verliezers. "Dit kan meer invloed hebben dan alle vorige oliecrises gecombineerd", zegt geo-economisch analist Michel Don Michaloliákos (Haagsch Instituut GeopolitiekNu).

Eén plek in het Midden-Oosten is de belangrijkste boosdoener van de energiepaniek: de Straat van Hormuz. Normaal gesproken gaat zeker een vijfde van alle vloeibare gas- en oliehandel via deze zeestraat bij Iran. "Iran heeft al bewezen op alles te schieten wat er nog doorheen gaat", zegt Annet Koster, directeur van De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Reders. "De facto komt het op een afsluiting neer."

Doordat olie nu een stuk lastiger of helemaal niet weg kan uit de producerende landen rondom de Straat, raken de opslagen daar snel vol. Irak kan bijvoorbeeld maar voor zes dagen aan productie kwijt in depots, zegt Michaloliákos. "De blokkade legt op die manier alles stil."

Daarbovenop komen de aanvallen over en weer op oliedepots en -installaties. Zo heeft Israël in Iran olievoorraden in de brand gestoken. Iran schakelde in Qatar een faciliteit voor vloeibaar gas uit, en in Saudi-Arabië de grootste olieproductiefaciliteit ter wereld.

Vooral dat laatste land is een enorme olieproducent; de tweede ter wereld. Toch vormt de schade niet direct een groot gevaar voor de wereldwijde toevoer van olie. Landen hebben (nood)voorraden en andere olieproducerende landen kunnen een been bijtrekken.

Maar dat kent wel z'n grenzen, zegt Michaloliákos. "De VS, Brazilië, Guyana, Venezuela en andere landen kunnen opschalen, maar dat compenseert niet het hele productieverlies."

Autoloze zondag

Dat vrezen ook handelaren, laten de snel gestegen olie- en gasprijzen zien. Michaloliákos: "Als dit nog een maand aanhoudt, komt de wereldwijde leveringszekerheid in gevaar."

Het gevolg: nog hogere brandstofprijzen. Ook andere sectoren blijven niet gespaard, legt econoom Mathijs Bouman uit. "Een oorlog in een oliegebied heeft altijd direct veel economische effecten. Als het langer duurt, worden ook spullen die gemaakt worden van olie duurder. En uiteindelijk ook alternatieven voor olie. Dan krijg je algehele hoge inflatie."

Michaloliákos plaatst wel een nuance: de invloed van olieprijzen is minder dan vroeger. Door verduurzaming zijn industrieën (en autorijders) minder afhankelijk van olie en olieproducten dan bijvoorbeeld tijdens de oliecrisis van 1973. "Toen leidde een olieprijsstijging van 10 dollar tot flink meer inflatie dan het nu doet."

Iran raakt zichzelf misschien wel het hardst met de zeeblokkade. "Iran heeft de olie-inkomsten nodig om de oorlog vol te kunnen houden", zegt Michaloliákos.

Toch is het maar de vraag of dat voor het regime reden is om de strijd sneller op te geven. De Iraanse economie doet het al jaren slecht, en het regime lijkt, ook door de protesten en nu de Amerikaans-Israëlische aanvallen, alleen maar te zijn verhard. "Deze oorlog gaat voor het Iraanse regime om overleven", zegt hoogleraar Militaire Studies Martijn Kitzen.

Ondertussen profiteren Amerikaanse oliebedrijven flink van de oorlog, zegt Bouman. "De Amerikanen exporteren veel olie en vloeibaar gas, en hebben geen last van productieverstoringen. Als die prijzen stijgen, profiteren ze dus financieel."

China pijn doen

Z'n grote productiecapaciteit geeft de VS bovendien een geopolitiek wapen, zegt oud-topmilitair Rob Bauer. "Als de Amerikanen lelijk doen, kan China dreigen de levering van grondstoffen voor wapens en satellieten te stoppen. Maar wat de Amerikanen in Venezuela en nu in Iran laten zien: wij hebben ook machtsmiddelen om jullie pijn te doen."

China is namelijk een belangrijke afnemer van Irans olie. Bauer: "China heeft voorraden opgebouwd, maar als dit langer duurt, heeft China er absoluut last van dat Irans productie platligt."

Voor Europa geldt dat er behoorlijk wat olievoorraden zijn, zeker in Nederland. "Met Rotterdam hebben we de grootste reserve van Europa, want daar zitten raffinaderijen", zegt Michaloliákos.

Maar, benadrukt Bouman, ook hier kan de levering uiteindelijk onder druk komen te staan. De risico's van onze afhankelijkheid van buitenlandse olie en gas zijn te groot, vindt hij.

"Het echte wat we hiervan moeten leren: Nederland en Europa als geheel moeten nog veel sneller af van die fossiele brandstoffen, want die produceren we niet zelf. De geopolitieke kosten zijn veel groter dan de kosten die we zouden moeten maken om dat proces een beetje te versnellen."

De jury van de Libris Literatuur Prijs heeft de zes genomineerden bekendgemaakt voor de prijs voor beste Nederlandstalige roman van het jaar.

Het gaat om drie mannen en drie vrouwen, onder wie twee Belgen: Lieselot Mariën met haar debuutroman Als de dieren en Peter Terrin met Nog lang geen winter. Voor Terrin is het zijn vierde Libris-nominatie, hij won de prijs nog nooit.

De Nederlandse genomineerden zijn Peter Buwalda met De jaknikker, Bert Natter met Aan het einde van de oorlog, Coco Schrijber met Het gezoem van bijna alles en Nadia de Vries met Overgave op commando.

De jury onder leiding van Noraly Beyer stelt dat het erg goed gaat met de Nederlandstalige literatuur, die "niet onderdoet voor het beste van de internationale literatuur". Ook valt het de jury op dat de Nederlandse boeken niet wegkijken van de "precaire situatie in de wereld", doelend op oorlogen, opkomend rechts-extremisme en klimaatverandering.

De zes genomineerden ontvangen ieder 2500 euro. De winnaar krijgt nog eens 50.000 euro en wordt bekendgemaakt op 11 mei. De uitreiking in Amsterdam is live te zien in Nieuwsuur. Vorig jaar won Safae el Khannoussi met haar debuutroman Oroppa.

Alle genomineerden:

Peter Buwalda - De jaknikker

Het schrijven van deze roman kostte de in Limburg opgegroeide Buwalda maar liefst zes jaar. De jaknikker is een familieverhaal over een oliebaron die zijn zoon als rechterhand krijgt, zonder dat die doorheeft dat zijn nieuwe assistent zijn zoon is. Een complex boek, vindt de jury, dat tegelijkertijd "leest als de krant die elke dag op de deurmat valt".

Lieselot Mariën - Als de dieren

De duistere debuutroman van Mariën gaat over een postnatale depressie die de Belgische filosofe zelf heeft gehad. "Het is geen pretje om Als de dieren te lezen", staat in het juryrapport. "Want Mariën neemt je mee de loodzware onderwereld van depressie in. Tegelijk is de taal in het boek zo scherpzinnig, en is de roman zo intrigerend gecomponeerd dat dit voelende lezen tegelijk ook een literair en esthetisch lezen is."

Bert Natter - Aan het einde van de oorlog

Niet voor het eerst schrijft Bert Natter (58) een boek over de Tweede Wereldoorlog. Aan het einde van de oorlog volgt het leven van 31 mensen in een concentratiekamp en speelt zich af op één dag: 20 april 1945. Niet toevallig is Adolf Hitler op die dag jarig. De jury roemt het boek om zijn "filmische en hoog literaire karakter".

Coco Schrijber - Het gezoem van bijna alles

Schrijber is vooral bekend als filmmaker: in 2008 won ze een Gouden Kalf voor een documentaire over verveling. Maar sinds enkele jaren schrijft ze ook romans. Haar nieuwste boek vertelt het verhaal van een filosofieprofessor die ooit een oog heeft verloren, overmatig drinkt en als postbode werkt op een zonnig eiland. "Zelden heeft iemand zo lichtvoetig over de zwaarte van het leven geschreven", aldus de jury.

Peter Terrin - Nog lang geen winter

De 57-jarige Vlaming Terrin werd in 2010 ook al genomineerd voor de Libris-prijs, toen met zijn roman De bewaker. Zijn nieuwste werk gaat over een moeizame vader-dochterrelatie die volgens de jury "de kwetsbaarheid van het ouderschap beheerst en indringend voelbaar" maakt.

Nadia de Vries - Overgave op commando

De Vries' debuutroman schopte het al tot de longlist van de Libris Literatuur Prijs, haar tweede en meest recente boek sleept zelfs een nominatie in de wacht. De Vries vertelt het verhaal van een hoofdpersoon uit de arbeidersklasse die opgroeit in een kustplaats onder de rook van een fabriek. Dat lijkt autobiografisch, aangezien ze zelf opgroeide in de IJmond en vanuit haar kinderkamer uitkeek op de hoogovens. Volgens de jury roept het boek meer vragen op dan het beantwoordt.

Nederlands fregat naar Midden-Oosten

Nederland stuurt het luchtverdedigings- en commandofregat Zr. Ms. Evertsen naar de Middellandse Zee om mee te helpen met het beschermen van landen in de regio tegen Iraanse aanvallen.

Wat kan en mag dat schip precies wel en niet doen? Betekent dit dat Nederland niet langer toeschouwer is, maar deelnemer van de oorlog in het Midden-Oosten? We leggen die vragen voor aan minister van Defensie Dilan Yesilgöz.

Oliecrisis?

De wereldwijde energieprijzen gaan door het dak. Een vat olie kost inmiddels meer dan 104 dollar. Ook de Europese gasprijs stijgt weer verder. Meerdere landen in het Midden-Oosten hebben hun olieproductie afgeschaald. En de Straat van Hormuz is zo goed als afgesloten, omdat Iran dreigt schepen aan te vallen. Zeker een vijfde van de internationale oliehandel gaat via deze zeestraat.

De prijzen aan de pomp stijgen flink. Gisteren zei premier Jetten in Nieuwsuur dat het kabinet voorlopig niet van plan is de accijnzen op brandstof te verlagen.

Dreigt er een oliecrisis? Vanavond kijken we naar alle gevolgen van de oorlog voor de energiesector.

Kanshebbers Libris Literatuur Prijs bekend

De genomineerden voor de Libris Literatuur Prijs 2026 worden bekendgemaakt. De gelukkige auteurs krijgen een bezoekje van onze verslaggever. Vorig jaar ging Safae el Khannoussi met de zege aan de haal met haar debuutroman Oroppa.

Op Facebook en Instagram verschijnen volop advertenties van Nederlandse politieke partijen in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Volgens de regels van moederbedrijf Meta mag dat niet, maar het gebeurt toch. Dat constateren onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (UvA).

Het speelveld voor partijen is daardoor ongelijk op de platforms van Meta. Deskundigen vrezen bovendien dat ook illegale verkiezingsbeïnvloeding online kan belanden.

De UvA-onderzoekers bekeken handmatig zo'n 7000 betaalde Nederlandse advertenties die sinds 1 januari op Instagram en Facebook verschenen. Ruim 500 daarvan kwamen van politieke partijen of kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen. Gemiddeld bleven de advertenties bijna een week online.

Het toezicht van Meta op de eigen regels werkt dus niet goed, zegt UvA-onderzoeker Fabio Votta. "Accounts kunnen zichzelf aanmerken als politieke partijen, dus dan zou het voor Meta duidelijk moeten zijn dat die accounts politieke advertenties plaatsen." Bovendien gebruiken partijen en kandidaten in hun advertenties partijlogo's en woorden die duidelijk verwijzen naar de gemeenteraadsverkiezingen.

Toch wijst Meta zulke advertenties niet altijd af. Zo plaatste een lokale partij in Utrecht een poster met de tekst 'stem 18 maart Utrecht solidair!' op Facebook en Instagram. Ook een partij uit Gouda publiceerde een advertentie met een stemoproep:

De partij laat weten dat sociale media "een belangrijk middel is om inwoners van Gouda te informeren en te betrekken bij onderwerpen die in onze stad spelen, zeker in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen". De partij verwacht dat platforms "duidelijk zijn over hun regels en dat zij zelf ook adequaat controleren wanneer bepaalde vormen van promotie onder politieke advertenties vallen".

Regels 'onwerkbaar'

Het verbod van Meta op politieke advertenties is een reactie op recente Europese regels voor het tegengaan van buitenlandse beïnvloeding bij verkiezingen en het beschermen van persoonsgegevens. Platforms moeten openheid geven over wie een advertentie betaalt en op welke doelgroep advertenties zijn gericht.

Meta, het moederbedrijf van Instagram en Facebook, vindt die regels "onwerkbaar" en besloot daarom vorig jaar álle politieke en maatschappelijke advertenties te weren van de platforms in de EU. De categorie 'politiek, verkiezingen, en sociale thema's' verdween dan ook uit het openbare advertentieoverzicht.

'Mogelijk risico voor verkiezingen'

Maar politieke advertenties verschijnen dus toch online. "Het speelveld voor partijen wordt zo onduidelijker, en reclame blijft meer onder de radar", zegt informatierechtspecialist Max van Drunen (Universiteit van Amsterdam). Hij was niet betrokken bij het onderzoek.

Dat Meta politieke reclame doorlaat, is mogelijk in strijd met EU-regels, zegt Van Drunen. "Platforms zijn verplicht om hun algemene voorwaarden zorgvuldig toe te passen, maar blijkbaar glippen er nog politieke advertenties doorheen. Als dit te vaak misgaat, vormt dit mogelijk een risico voor verkiezingen."

UvA-onderzoeker Votta: "Als Meta deze simpele, openlijk politieke advertenties niet eens kan detecteren, hoe kunnen ze dat dan bij heimelijke beïnvloeding van gebruikers, bijvoorbeeld bij manipulatie door Rusland?"

Oneerlijke voorsprong

Politieke partijen die de regels van Instagram en Facebook weten te omzeilen, hebben bij de verkiezingen een voordeel ten opzichte van partijen die zich aan de regels van de platforms houden, zeggen deskundigen. "Degenen die profiteren zijn de types die hier wat langer over nagedacht hebben en bedenken: ik ga deze advertentietekst net even anders formuleren", zegt campagnestrateeg Justin Koornneef (BKB Het Campagnebureau). "Die komen door de detectie en hebben daarmee extra bereik op een platform waar mensen hun informatie vandaan halen."

In reactie op vragen van Nieuwsuur laat Meta weten dat het plaatsen van advertenties over "maatschappelijke kwesties, verkiezingen en politiek in de EU" in strijd is met het beleid. "Het beschermen van de integriteit van verkiezingen is voor ons een prioriteit. We onderzoeken deze meldingen en hebben al actie ondernomen tegen een aantal advertenties die ons advertentiebeleid schenden", aldus een woordvoerder.

Methode UvA-onderzoek

Aan de gemeenteraadsverkiezingen doen bijna 62.000 kandidaten mee, wat het (nog lopende) onderzoek van de UvA meteen begrenst: de onderzoekers kunnen onmogelijk alle berichten van alle kandidaten bijhouden. Ze selecteren doorlopend posts van partijen in dertig gemeenten en de hoogste twaalf kandidaten op hun lijsten. Daarnaast zoeken ze naar berichten met 120 steekwoorden als 'migratie', 'klimaat' en 'stem op'.

Wat overblijft, beoordeelt het team handmatig om vast te stellen of er sprake is van politieke reclame. Het onderzoek toont hierdoor alleen het topje van de ijsberg. De onderzoekers verwachten in de komende weken een toename van politieke advertenties te zien, omdat de verkiezingen dichterbij komen.