Nieuws NL

"Wat weet je van Ben van der Burg?" Dat was de beslissende vraag in de grande finale van De slimste mens waarmee journalist Frank van Leeuwen de kennisquiz heeft gewonnen.

Van Leeuwen is presentator van het WNL-programma Goedemorgen Nederland. In de eindstrijd stond hij tegenover actrice Delilah Warcup-van Eyck en theatermaker en toneelschrijver Bibi Roos. Na de zogenoemde 3-6-9-ronde en onder meer de puzzelronde viel Roos als eerste af.

In het slotduel ging het nek-aan-nek tussen Van Leeuwen en Warcup-van Eyck. Uiteindelijk wist Van Leeuwen genoeg over oud-schaatser Ben van der Burg om de laatste seconden van Warcup-van Eyck weg te spelen.

Van Frank naar Frank

De wisseltrofee werd uitgereikt door neurobioloog en schrijver Brankele Frank. Zij was vorig jaar de winnaar van de kennisquiz. "Van Frank naar Frank", zei Brankele Frank. "En ik kreeg hem ook van een Frank, dus het lijkt erop dat er een patroon in te ontdekken valt."

De slimste mens van KRO-NCRV is al jarenlang een van de best bekeken programma's op de Nederlandse televisie. De afleveringen van de finaleweek zijn door ruim een miljoen mensen bekeken.

Sinds 2025 wordt het programma gepresenteerd door Herman van der Zandt. De eenkoppige-jury bestaat uit schrijver en cabaretier Paulien Cornelisse.

Bewoners en politici uit het Groene Hart hebben zich bij de provincie Zuid-Holland uitgesproken tegen de komst van windturbines in de regio. Tijdens een twaalf uur durende hoorzitting uitten tientallen sprekers bij de Provinciale Staten hun kritiek op de plannen voor het open polderlandschap.

De provincie heeft momenteel drie plekken op het oog voor windturbines in en rond het Groen Hart: de Vierambachtspolder in Kaag en Braassem en twee locaties langs de N11 bij Alphen aan den Rijn. Op deze plekken is volgens de provincie ruimte voor in totaal 27 windturbines van 240 meter hoog.

Aanvankelijk zag de provincie mogelijkheden voor nieuwe windturbines op elf locaties, maar dat leidde tot veel maatschappelijk en politiek verzet. De provincie kreeg honderden schriftelijke reacties (zienswijzen) binnen.

Insprekers kritisch

Het provinciebestuur heeft voorgesteld om de drie locaties op te nemen in de omgevingsvisie, het document waarin de ruimtelijke plannen van de provincie staan. Over de voorgestelde herziening van het omgevingsbeleid was vandaag een hoorzitting, waarbij inwoners en betrokkenen de kans kregen om hun mening te geven over de voorgestelde plannen.

Ruim honderd insprekers, onder wie bewoners, raadsleden en wethouders uit Alphen aan den Rijn, Leiden, Delft en de Krimpenerwaard, hadden zich voor de hoorzitting aangemeld.

Een aantal van hen heeft zorgen over de regels van de provincie om huizen te bouwen, maar de meesten wilden hun mening geven over windenergie, schrijft Omroep West. Op een enkeling na die er positief over was, klonk er vooral afkeuring.

'Onmenselijk en onredelijk'

Zo ziet de Alphense wethouder Gert van den Ham liever dat de voorgestelde locaties uit de plannen verdwijnen. "We moeten constateren dat het grootste deel van de doelstelling voor duurzame energie behaald moet worden in drie van de dertien gemeenten in onze regio", zei hij namens de gemeenten. "We hebben al aangegeven dat dit onevenredig, onmenselijk en onredelijk is."

"Hoeveel mag er kapot, om uw doelstelling te halen", vroeg Kaag en Braassems VVD-raadslid Aad Blom namens meerdere partijen aan de Statenleden. "Lokaal is deze koers afgewezen, toch ligt dit plan nu voor. Als de provincie doorgaat, zet het de bestuurlijke verhoudingen ernstig onder druk", zei hij.

De tegenstanders zijn bezorgd over het effect op weidevogels, het geluid dat de windturbines maken en het gebrek aan draagvlak.

Begrip voor kritiek

Zuid-Hollands gedeputeerde Arno Bonte gaf tijdens de hoorzitting aan de kritiek van de tegenstanders te begrijpen. "We zullen onszelf minder afhankelijk moeten maken van energie uit het buitenland, zeker niet uit instabiele regimes waar het de laatste tijd nu nog instabieler is", zei hij.

De locaties die zijn aangewezen, zijn volgens Bonte de meest logische om mee aan de slag te gaan. "Ik snap op zichzelf dat een lokale gemeente zegt: dit had ik liever anders gezien. Maar we denken dat het hier goed kan. Veel locaties zijn langs de N11 bijvoorbeeld", zei hij. "Dus met minimale overlast zorgen we dat we in onze lokale energievoorziening voorzien."

Later debat

Provinciale Staten praten de komende twee maanden verder over het omgevingsbeleid. Ze kijken dan ook naar de herzieningen en de voorgestelde zoekgebieden voor windenergie.

Op 3 juni moet er een definitief besluit vallen. Dan moet duidelijk worden wat het plan gaat worden voor de windturbines in het Groene Hart.

Estland onderschept geen schepen van de Russische schaduwvloot, uit vrees dat het een militaire reactie van Moskou uitlokt. Dat zegt de Estse marinecommandant Ivo Vark in gesprek met persbureau Reuters. "Het risico op militaire escalatie is gewoon te groot", aldus Vark.

De afgelopen tijd hebben meerdere Europese landen tankers van de schaduwvloot onderschept. De schaduwvloot is een groep van honderden schepen die Rusland gebruikt om sancties te ontduiken. De schepen varen vaak onder de vlag van een ander land, om zo niet op te vallen. Ook schakelen ze hun transponder uit, zodat ze niet goed zichtbaar zijn.

In mei vorig jaar liet Estland weten dat Rusland met een gevechtsvliegtuig het NAVO-luchtruim binnendrong toen Estland probeerde een olietanker richting Rusland te stoppen.

Meer Russische schepen

Sindsdien heeft Rusland de militaire aanwezigheid in de Oostzee verhoogd, zegt Vark. Slechts in het geval van dreigend gevaar, zoals schade aan onderwaterinfrastructuur of olielekkages, zou Estland overwegen om in te grijpen, schrijft Reuters.

Volgens de commandant heeft Rusland sindsdien permanent twee of drie militaire schepen in de Finse Golf. Ook elders op de Oostzee zijn meer Russische schepen.

De situatie in de Oostzee is anders dan bijvoorbeeld op de Atlantische Oceaan of de Noordzee, zegt de commandant. "Daar is de Russische aanwezigheid zeer beperkt, dus dat geeft je veel meer tijd en vrijheid om tegen die schepen op te treden, aangezien het risico op militaire confrontaties en escalatie veel kleiner is."

Overigens is Rusland wel aanwezig in die wateren. Gisteren maakte het Britse ministerie van Defensie bijvoorbeeld bekend dat drie Russische onderzeeërs langer dan een maand een "geheime operatie" hebben uitgevoerd in het noordelijke deel van de Noordzee. En vorig jaar volgde de Nederlandse marine twee Russische oorlogsschepen in het Nederlandse deel van de Noordzee.

Dreiging richting Baltische staten

De Baltische Staten maken zich grote zorgen over de Russische dreiging. Deze week waarschuwde de woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken dat de landen moeten begrijpen dat ze risico lopen als ze Oekraïense drones toestaan in hun luchtruim om Rusland aan te vallen.

Estland, Letland en Litouwen lieten vanmiddag in een verklaring weten dat deze "Russische desinformatiecampagne" nergens op is gebaseerd. " De Baltische staten hebben nooit toegestaan dat hun grondgebied en luchtruim worden gebruikt voor drone-aanvallen op doelen in Rusland." Wel spraken ze hun steun uit voor Oekraïne.

De landen schreven ook dat ze in maart allemaal contact hebben opgenomen met de Russische diplomatieke missies in hun hoofdsteden. "Ondanks de officiële reactie is Rusland doorgegaan met liegen."

De vrees van de Baltische staten is ook dat een mogelijk staakt-het-vuren in Oekraïne juist tot een verhoogde dreiging kan leiden voor hun landen. Dat noemde minister Brekelmans van Defensie vorig jaar als een van de redenen dat de NAVO-missie versterkt moet worden. "Rusland kan dan troepen verplaatsen, dus dat betekent dat de dreiging toeneemt."

"Jouw zwangerschapsverlof is (...) zeker niet optimaal", zegt een werkgever tegen een sollicitant. "Ik wil iemand die er is en niet straks met zwangerschapsverlof gaat", krijgt een andere vrouw te horen.

Het mag niet en toch gebeurt het: discriminatie van zwangere werknemers door hun werkgever. Het gaat dan bijvoorbeeld om een contract dat niet wordt verlengd, een promotie die de vrouw misloopt of sollicitaties die op niks uitlopen. De NOS sprak met vrouwen die ermee te maken kregen.

Anne van de Kuilen is 30 weken zwanger en zit sinds december thuis, omdat haar contract niet werd verlengd. Ze wil graag weer aan het werk, "maar werkgevers zijn niet happig om zwangere vrouwen aan te nemen", vertelt ze. "Het geeft een boel stress." Financieel bijvoorbeeld, omdat ze nu maar een deel van haar vorige loon krijgt. "En ook zit er zo een gat in mijn cv; daar kijken werkgevers ook naar. Dat geeft een rotgevoel."

Ook Priscila da Silva Castro Dekker maakte het mee. Ze is bijna anderhalf jaar geleden bevallen. "Eigenlijk ging het werk heel goed", vertelt ze. Toch kreeg ze twee maanden na haar bevalling te horen dat haar contract niet werd verlengd. De reden: 'interne veranderingen'. Inmiddels is ze weer in loondienst, maar wel bij een andere werkgever.

Het verhaal van deze vrouwen staat niet op zichzelf. Onderzoeksbureau SEO stelt dat 44 procent van de zwangeren waarschijnlijk te maken heeft met een vorm van discriminatie, op het werk of tijdens het solliciteren. Dat is nagenoeg hetzelfde percentage als in 2020 en 2012. Kortom: er verandert niets.

Onderling uitgekomen

De stap naar de rechter wordt niet vaak gezet, omdat mensen denken dat het toch niks gaat opleveren, vertelt advocaat Suzanne Meijers. "Eigenlijk wil je op een roze wolk zitten; wat doe je dan bij een rechter." Soms hoeft het ook niet tot een rechtszaak te leiden, omdat vrouwen en hun werkgever er onderling uitkomen. "Dat gebeurt vaker dan je denkt."

"Zwangerschapsdiscriminatie is heel lastig aantoonbaar", zegt advocaat Meijers. Je moet een verband kunnen aantonen tussen het ontslag en het zwangerschapsverlof. "Bijvoorbeeld dat er een nieuwe vacature voor jouw oude functie wordt geplaatst", vult Meijers aan. "Werkgevers moeten bewijzen dat het niet om discriminatie gaat".

Ook lastig voor werkgevers

Barbara Braak van VerlofHub ondersteunt werkgevers en ouders tijdens zwangerschapsverlof. "Ik merk vooral dat bij kleinere organisaties de impact groot is als iemand met verlof gaat", zegt ze. "Die vinden dat lastig, maar dat praat het nog niet goed."

Grote werkgevers kunnen iemands verlof makkelijker opvangen dan een bedrijf met slechts een handjevol werknemers. Ook ziet ze dat zwangere vrouwen niet altijd zin hebben om de strijd aan te gaan. "Dat is waarom het heel vaak niet wordt aangekaart. We zien alleen het topje van de ijsberg."

"Voor werkgevers is het van belang hun dossieropbouw op orde te hebben om te voorkomen dat onterecht het vermoeden van zwangerschapsdiscriminatie ontstaat", zegt advocaat Joëlle Versluis. "Voor een werkgever kan het van belang zijn om te schikken, omdat uitspraken van de rechters en oordelen van het College voor de Rechten van de Mens worden gepubliceerd, waarbij werkgevers bij naam worden genoemd."

Meldpunt FNV

Deze week opende vakbond FNV een meldpunt voor zwangere vrouwen die discriminatie ervaren. Daar zijn inmiddels tientallen reacties binnengekomen. "Zwangere vrouwen worden niet gezien als professionals, maar als risico's. Zwangerschap is geen defect, maar zo worden vrouwen helaas wel behandeld", zegt de vakbond.

Na weken van bombardementen met meer dan duizend doden en ruim een miljoen Libanese vluchtelingen tot gevolg, heeft zowel de Israëlische als Libanese regering toegezegd om tafel te gaan. Ze willen praten over een staakt-het-vuren en Israël wil in de gesprekken bovendien afdwingen dat Hezbollah zich ontwapent.

Sinds het ontstaan in 1982 heeft Israël meermaals geprobeerd Hezbollah uit te schakelen. Tijdens de oorlog in Gaza wist het Israëlische leger de militie ernstig te verzwakken, maar van een uitschakeling van de beweging is geen sprake. Het roept de vraag op of het dit keer wel lukt om Hezbollah te dwingen de wapens neer te leggen.

De zware bombardementen van de laatste weken van het Israëlische leger op Libanon hebben geleid tot grote schade. Woensdag geldt als dodelijkste dag in Libanon sinds het begin van de oorlog. Doelwit zijn Hezbollah-leden, zegt het leger.

Verweven met de maatschappij

Arabist Maurits Berger heeft zo zijn twijfels bij de Israëlische tactiek van grootschalige verwoesting. Mocht de beweging politiek of militair worden uitgeschakeld, dan is het nog maar de vraag of er niet een Hezbollah 2.0 komt, zegt hij. "Hezbollah zit in de haarvaten van de Libanese maatschappij, zowel qua gedachtegoed, als sociaal en politiek." De Libanese regering telt twee ministers van Hezbollah en in het parlement zitten twaalf volksvertegenwoordigers van de beweging.

Hezbollah vuurt geregeld raketten af op Israël. De militie, die door Iran wordt gesteund, mengde zich in de oorlog in het Midden-Oosten, nadat bij Amerikaans-Israëlische aanvallen de Iraanse ayatollah Khamenei was gedood. Toen de VS en Iran deze week tot een staakt-het-vuren kwamen, zei de Israëlische premier Netanyahu dat dit bestand niet geldt voor Libanon.

Onvrede over Hezbollah

Bij de Libanezen bestond al langer onvrede over Hezbollah, legt Berger uit. "Het is een paramilitaire groep die bovendien gesteund wordt door een buitenlandse mogendheid." Israël maakt gebruik van die onvrede, maar gaat daar te ver in, vindt Berger. Door de omvang van het geweld zien de Libanezen niet Hezbollah, maar Israël als schuldige van de grootschalige verwoestingen.

Sander van Hoorn, oud-correspondent Midden-Oosten:

"Dat Israël pas na druk van de VS met Libanon om tafel gaat, biedt weinig hoop voor de uitkomst. En het enige agendapunt - de ontwapening van Hezbollah - is ook het lastigste punt voor Libanon. Toch is het idee in Israël dat de VS wel eens heel snel kan aandringen op het volledig stoppen van de aanvallen op Libanon. Dan is diplomatie nog de enige weg om de dreiging van Hezbollah uit te schakelen.

Veel mensen in Israël twijfelen of praten wel zin heeft. Na de 12-daagse zomeroorlog van vorig jaar was er ook de hoop dat de Libanese regering zelf Hezbollah zou kunnen beteugelen, maar daar is niets van gekomen. De druk om het karwei af te maken, komt nu niet alleen van de haviken in de regering. Het wordt breed gedragen, onder meer omdat de steden, dorpen en kibboetsen aan de grens met Libanon het beu zijn om te leven onder de dreiging van Hezbollah.

In Israël is de frustratie ook groot omdat de oorlog tegen Libanon en die tegen Iran met elkaar verknoopt zijn. Amerika lijkt daarin mee te gaan door nu te eisen dat de aanvallen in Libanon 'een tandje minder worden' en te verwachten dat Israël ingaat op Libanons uitnodiging om te praten.

Israël blijft Libanon zo lang mogelijk aanvallen, omdat het niet wil achterblijven met een Iran en een Hezbollah die niet verslagen zijn en op termijn weer een bedreiging kunnen vormen. Als dat de onderhandelingen tussen de VS en Iran frustreert, is dat alleen maar mooi meegenomen."

Het Israëlische leger gebruikt in deze oorlog dezelfde methode als in de oorlog tegen Hamas in Gaza, zegt arabist Berger. Daarbij kwamen zeker 71.000 Palestijnen om het leven. "En je kan je afvragen in hoeverre Hamas uit Gaza is verdwenen."

Omdat Hezbollah zo vervlochten is met de Libanese staat en samenleving, zal Hezbollah niet volledig kunnen worden uitgewist, denkt hij. Hezbollah kan wel zijn huidige machtspositie verliezen, stelt de arabist. Volgens hem is dat waar Israël op aanstuurt. "Daar ligt de kans. Door overdadig geweld druk uitoefenen op de Libanese regering, zodat die Hezbollah gaat overtuigen om zich te laten ontwapenen."

De hevige bombardementen op met name het zuiden van Libanon maken deel uit van deze aanpak, legt hij uit. "Israël wil dat de Libanese regering denkt: dit is wat Israël ons aandoet omdat wij Hezbollah in de regering hebben. Israël vindt dat het in zijn recht staat om Hezbollah te vernietigen. Dat gaat helaas met burgerslachtoffers want Hezbollah zit verspreid tussen de bevolking."

Wapens verstoppen

Dat het Israël niet eerder is gelukt om Hezbollah uit te schakelen, heeft tot gevolg dat de Israëlische aanvallen nu veel intenser zijn. Het land heeft een les geleerd, zegt Berger. "Massale bombardementen in 2006 en 2024 hebben niets uitgehaald. Eens in de zoveel tijd het gras maaien helpt niet, want het onkruid komt steeds weer op", redeneert Israël volgens Berger. "Ze willen nu doorpakken en de tak met wortel en al uit de grond trekken."

Mocht het lukken om Hezbollah de macht te ontnemen, dan blijft het de vraag of de groep ontwapend kan worden. Net als Hamas in Gaza, is Hezbollah in Libanon erg goed in het verbergen van wapens. "En Libanon heeft veel bergen en daarmee een eindeloze hoeveelheid verstopplekken."

Het Zwitserse techbedrijf Proton verkoopt online privacy. Het is ontstaan in reactie op surveillance van overheden, getekend door Chinese dreiging voor Taiwan, en groeit wegens een toenemende behoefte aan alternatieven voor Amerikaanse tech. Wil zijn oorspronkelijke doelgroep hetzelfde als het grote publiek?

Peulvruchten, peulvruchten, peulvruchten. Dat is de kern van zo’n beetje alle voedingsadviezen de afgelopen jaren, ook in de nieuwe Schijf van Vijf. NRC deelt tips om ze lekker te bereiden.

Maarten Steinbuch vergat acht van de twaalf boodschappen te scannen bij de Albert Heijn. Hij kon kiezen tussen de politie erbij halen of een winkelverbod van twee jaar. De professor aan de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) koos het laatste. Maar eigenlijk heeft hij een veel betere oplossing.

Steinbuch was afgeleid omdat hij net halsoverkop was teruggekomen van vakantie omdat zijn vrouw ziek was, een blindedarmontsteking bleek later. Maar de vergeetachtigheid kwam hem duur te staan. Toevallig werd hij eruit gepikt en had hij dus twee derde van zijn boodschappen niet afgerekend.

Het kassasysteem zou volgens de professor meer rekening moeten houden met mensen die er met hun hoofd niet bij zijn of gewoon vergeten hun boodschappen te scannen. "Daarbij denk ik dat het ook goed is om het personeel daarop te trainen, zeker met de vergrijzing van de bevolking.”

Steinbuch weet ook enkele vrij eenvoudige verbeteringen. "Als je de scanner terugzet, zou er bijvoorbeeld een duidelijk signaal moeten komen dat je nog even moet controleren of alles klopt. En bij de kassa zou een groot display kunnen tonen hoeveel items je hebt gescand. Als daar bij mij had gestaan: ‘U heeft vier producten gescand, klopt dit?’ had ik meteen ‘nee’ kunnen drukken en het kunnen corrigeren. We hebben het over één of twee snelle tussenstapjes die veel ellende kunnen voorkomen.”

Bron: AD.nl

Steeds meer kinderen groeien op zonder broers of zussen – in Europa is bijna de helft van de gezinnen met kinderen inmiddels een eenkindgezin. Toch blijft het beeld hardnekkig: het enig kind zou egoïstisch, eenzaam en slecht aangepast zijn. Nieuw onderzoek schetst een veel complexer – en minder somber – plaatje.

Een grote studie, gepubliceerd in Nature Human Behaviour, volgde volwassenen die opgroeiden zonder broer of zus en vergeleek hun brein, gedrag en mentale gezondheid met die van mensen mét siblings. Daaruit komen duidelijke verschillen naar voren, maar geen simpele conclusie dat enig kinderen het slechter (of beter) doen. Zo blijken ze gemiddeld iets minder meegaand en minder geneigd zich aan te passen, maar laten ze juist betere scores op cognitieve functies en aanpassing zien dan vaak wordt aangenomen.

Ook eerdere meta-analyses vinden geen bewijs dat enig kinderen massaal meer problemen hebben; op veel persoonlijkheidsdimensies scoren ze vergelijkbaar met kinderen met broers of zussen. Wel zijn er accentverschillen: enig kinderen profiteren vaak van meer ouderlijke aandacht, wat samenhangt met hogere prestatiemotivatie en soms betere schoolresultaten. Tegelijk missen ze de dagelijkse leerschool van een sibling: onderhandelen, delen, grenzen testen. Dat kan zich later uiten in iets hogere emotionaliteit en lagere coöperativiteit in sommige studies.

Op het niveau van het brein zien onderzoekers subtiele verschillen in gebieden die te maken hebben met sociale informatieverwerking, empathie en flexibiliteit. Die lijken minder een teken van schade, en meer een weerspiegeling van een andere sociale biografie: opgroeien tussen volwassenen, met relatief weinig conflict en competitie in huis.

Belangrijk is dat veel effecten verdwijnen zodra je corrigeert voor omgeving: gezinssamenstelling, opleidingsniveau en de mate van ouderlijke verwaarlozing blijken zwaarder te wegen dan de vraag of je enig kind bent. Met andere woorden: een warm, stabiel gezin beschermt, of je nu een of drie kinderen hebt.

Voor de inmiddels volwassen enig kinderen betekent dit: je neemt een herkenbaar pakketje mee – wat meer zelfstandigheid, soms minder zin in gedoe, misschien een sterkere band met je ouders – maar geen ingebakken psychisch nadeel voor de rest van je leven. De context waarin je opgroeide, telt uiteindelijk zwaarder dan het aantal namen op het geboortekaartjesrek thuis.

In Amsterdam zijn autobezitters zo klaar met de diefstal van buitenspiegels dat ze hun spiegels preventief in plastic zakken verpakken. Op sociale media circuleren foto’s van geparkeerde auto’s waarvan de zijspiegels in witte en doorzichtige tassen zijn gehuld, als geïmproviseerde bescherming tegen dieven.

Het gaat vooral om luxe modellen van merken als BMW , Mercedes, Audi en andere premiummerken, waarvan de buitenspiegels vol zitten met camera’s, dodehoek­sensoren en verwarmingselementen. Juist daardoor zijn ze veel geld waard op de tweedehands- en zwarte markt: een set kan al snel honderden euro’s kosten, exclusief montage en kalibratie.

Volgens internationale autowebsites is het probleem niet uniek voor Nederland, maar maakt de combinatie van veel dure auto’s op straat en beperkt toezicht steden als Amsterdam extra aantrekkelijk voor zogeheten “mirror gangs”. De spiegels zijn relatief snel en geruisloos los te schroeven en daarna eenvoudig door te verkopen, vaak buiten de officiële kanalen om.

Verzekeraars zien de afgelopen jaren een duidelijke toename in schades door gerichte diefstal van onderdelen, waaronder koplampen en buitenspiegels van high-end auto’s. Voor eigenaren betekent dat niet alleen gedoe met aangiftes en wachttijden bij de garage, maar ook hogere premies.

Met de geïmproviseerde plastic hoesjes hopen automobilisten vooral af te schrikken: hoe meer tijd en zichtbare handelingen nodig zijn, hoe groter de kans dat een dief zijn geluk ergens anders beproeft. Of de trend breed school maakt, is nog onduidelijk, maar het straatbeeld in sommige Amsterdamse buurten is nu al een stuk kleurrijker.

Buurten waar de meeste spiegels worden gestolen: Oud‐Zuid, De Pijp, Jordaan, Rivierenbuurt, Bos en Lommer/De Baarsjes en IJburg.

Wat als ouder worden niet automatisch betekent dat je geheugen achteruitgaat? Onderzoekers denken een belangrijke sleutel te hebben gevonden bij zogeheten ‘superagers’, ouderen die mentaal opvallend scherp blijven.

Het draait allemaal simpel gezegd om een actiever brein, schrijven wetenschappers van de University of Illinois Chicago in het gerenommeerde vakblad Nature. Het team onderzocht 38 menselijke hersenen, afkomstig van onder meer jonge volwassenen, ouderen en mensen met (beginnende) Alzheimer. Ook zaten er superagers tussen, variërend van 86 tot 100 jaar oud. In totaal werden bijna 356.000 hersencellen uit de hippocampus, het geheugencentrum van het brein, onder de loep genomen.

Nieuwe neuronen aanmaken

Wat bleek: de hersenen van deze uitzonderlijk scherpe ouderen maken opvallend veel nieuwe cellen aan. Waar lang werd gedacht dat dit proces bij volwassenen nauwelijks nog plaatsvindt, toont dit onderzoek iets anders aan. “We zien duidelijke aanwijzingen dat volwassen hersenen nog steeds nieuwe zenuwcellen kunnen aanmaken, alleen verschilt de mate waarin dat gebeurt enorm.”

En precies daar zit het verschil. Superagers blijken ongeveer twee keer zoveel nieuwe neuronen te produceren als ‘gewone’ ouderen. Mensen met Alzheimer laten juist het tegenovergestelde zien: bij hen is de aanmaak van jonge hersencellen sterk verminderd. Zelfs in een vroeg stadium zijn al subtiele signalen van ontregeling zichtbaar in het systeem dat celgroei ondersteunt.

Op genetisch niveau

Ook op genetisch niveau vallen superagers op. Hun hersenen tonen verhoogde activiteit in genen die essentieel zijn voor een gezond brein, waaronder stoffen die helpen bij de groei, bescherming en het onderhoud van hersencellen.

Het proces van mentale achteruitgang zou mogelijk dus zelfs onkeerbaar of te stoppen zijn. Het ouder wordende brein kan veerkrachtig en actief blijven. Het hangt er vooral vanaf hoe goed het nieuwe neuronen blijft produceren.

Toch is het nog te vroeg voor concrete oplossingen. Meer onderzoek moet uitwijzen hoe dit proces precies werkt en of het te beïnvloeden is. Maar het idee dat je brein na je zestigste alleen nog maar aftakelt, is niet meer onomstreden.

Bron: Nature

Een middagje in het park, een potje voetbal of spelende kinderen: grasvlekken zijn zo gemaakt. En die komen er wel weer uit; als je het goed aanpakt tenminste.

Gooi je een broek direct in de wasmachine, dan maak je volgens schoonmaakexpert Suus Sengers een grote fout. Sterker nog: je kunt je kleding er definitief mee verpesten.

Voorbehandelen

Ho stop! Ren niet meteen naar de wasmachine. “Daarmee zet je de vlek juist vast. Grasvlekken bestaan uit chlorofyl en olieachtige stoffen en trekken zich makkelijk in de stof”, legt Sengers uit. “Het eerste wat je moet doen, is de vlek voorbehandelen.”

En daar gaat het dus vaak mis. Want warm water lijkt logisch, maar werkt juist averechts. Koud water is de sleutel. Met een beetje groene zeep of afwasmiddel kom je al een heel eind. De truc? Geduld en voorzichtigheid. “Als je gaat wrijven, duw je het pigment juist dieper de stof in.”

Sopje

Laat het sopje vervolgens een kwartier tot een halfuur zijn werk doen. Daarna kun je het kledingstuk pas in de wasmachine stoppen. Maar zelfs dan ben je er nog niet.

Na het wassen is het controleren geblazen. “Doe een kledingstuk nooit in de droger zolang de vlek er nog zit. De hitte van de droger zet de vlek vast”, waarschuwt Sengers. Zie je nog groen? Dan is schoonmaakazijn je volgende redmiddel. “Giet er een scheut op, laat het even intrekken en gooi het dan weer in de wasmachine.’’

Ossengalzeep

Ook ossengalzeep kan wonderen doen, al moet je daar voorzichtig mee zijn. Te lang laten zitten zorgt juist voor nieuwe problemen. “Maak de vlek eerst goed nat en zorg dat de zeep niet indroogt, dus leg hem uit de zon.”

En die zogenaamde lifehacks van internet? Die kun je beter vergeten. Tandpasta bijvoorbeeld klinkt handig, maar volgens de expert een slecht idee: “De schurende werking kan het pigment misschien wat losmaken, maar het is hier niet voor bedoeld en kan juist weer een nieuwe vlek veroorzaken.”

Bron: AD

Parlementsverkiezingen in Hongarije

Het wordt een spannend weekend voor Hongarije: zondag brengen zo'n acht miljoen Hongaren hun stem uit voor de parlementsverkiezingen. Volgens de laatste peilingen lijkt het een spannende tweestrijd te worden tussen de rechts-conservatieve premier Viktor Orbán en de christendemocratische oppositieleider Péter Magyar. Wat staat er voor Orbán en zijn aanhangers op het spel?

Minister over problemen asielketen

Asielzoekerscentra in het hele land zitten overvol. Het COA komt op korte termijn 4500 plekken tekort, oplopend tot bijna 8000 aan het eind van de zomer. Een bekend probleem, dat steeds urgenter wordt.

Deze week besteedde Nieuwsuur aandacht aan de oorzaken en gevolgen daarvan, vanavond komt asielminister Bart van den Brink (CDA) naar de studio en vragen we hem hoe hij de problemen die we deze week lieten zien denkt op te gaan lossen.

Artemis II keert terug naar aarde

Astronauten van de Artemis II zijn bezig met hun terugkeer naar de aarde en landen naar verwachting vannacht in zee, voor de kust van San Diego. De astronauten braken vorige week het record van verste bemande ruimtereis, op ongeveer 406.777 kilometer afstand van de aarde. Ze zagen delen van de maan die nog nooit eerder met het blote oog waren waargenomen. Wat komt er allemaal kijken bij zo'n terugkeer op aarde?

Onderhandelingen in Pakistan?

De Iraanse ambassadeur in Pakistan had vanochtend op zijn X-account een bericht geplaatst over de aankomst van een Iraanse delegatie in de Pakistaanse hoofdstad Islamabad vanavond. Daar zouden gesprekken over de oorlog plaatsvinden met de VS. Dat bericht is nu verwijderd. Details van het Iraanse bezoek ontbreken nog altijd. We bespreken de laatste ontwikkelingen met Iran-deskundige Ali Vaez.

Vibecoden: websites bouwen op gevoel

Vibecoden, het ontwikkelen van websites en apps op basis van gevoel, zonder kennis, is het nieuwe normaal in softwareland. En dat betekent: volle zalen voor vibecodeworkshops, en amateurs die binnen een paar uur een werkende app maken. Maar wat betekent dit voor software-ontwikkelaars? We praten erover verder met technologiedeskundige Bert Hubert.

De doorstroom van statushouders

In de vierde aflevering van onze serie over de asielproblemen: de doorstroom van statushouders. De volle asielzoekerscentra zijn niet los te zien van het woningtekort. Een kwart van de bewoners van azc's is namelijk geen asielzoeker, maar statushouder. Mensen met een verblijfsvergunning die recht hebben op een huis. En ze krijgen voorrang op een sociale huurwoning. Maar toch stokt de doorstroom van het azc naar een eigen woning.

Messias van begin vorige eeuw: Krishnamurti

Het is nu moeilijk voor te stellen, maar zo'n honderd jaar geleden stopten er een keer per jaar een groot aantal luxe treinen uit wereldsteden als Parijs en Rome in Ommen. Duizenden mensen stapten uit en liepen in drommen dezelfde kant op. Ze kwamen van over de hele wereld om de nieuwe wereldleider te horen spreken, de nieuwe Messias: Krishnamurti.

Het Overijsselse provinciestadje Ommen was een bedevaartsoort, zoiets als Jeruzalem, of Mekka. En het was de vriendschap tussen de Indiase goeroe en een Nederlandse baron die daaraan ten grondslag lag.

Stel: de Amerikaanse president Donald Trump krijgt ruzie met Nederland over onze bijdrage aan de Iran-oorlog. Als straf verordonneert Trump Amerikaanse techbedrijven om te stoppen met diensten leveren aan Nederlandse overheidsorganisaties.

"Dan loopt onze gemeentelijke dienstverlening vast", zegt de Amsterdamse wethouder Alexander Scholtes. "Dan kunnen onze ambtenaren mogelijk niet meer mailen, geen vergunningen afgeven en kan het zijn dat we gegevens van onze burgers kwijtraken."

Dit scenario is hypothetisch, maar er wordt door de grillige geopolitieke tijden toch rekening mee gehouden. Een groot deel van de Europese internetdata staat nu nog op servers van Amerikaanse opslagdiensten. "Dat maakt ons kwetsbaar", zegt Scholtes.

Die zorg wordt gedeeld door experts en de landelijke politiek, die digitaal onafhankelijker wil worden. Scholtes spreekt er vandaag over met de bedrijven die de komende jaren zes datacentra in Amsterdam bouwen. De gemeente wil "meer regie" over die centra.

'Reserveer serverruimte voor Europese partijen'

De bouw van nieuwe datacentra is inmiddels verboden in de hoofdstad, maar deze zes hadden al een vergunning. Het bedrijf Equinix bouwt er twee. Omdat de gemeente zich jarenlang verzette tegen de komst van datacentra, zag directeur Michiel Eielts de gespreksuitnodiging niet aankomen. "Maar vanwege de geopolitieke en economische noodzaak is de atmosfeer rond datacentra aan het draaien."

Hij pleit ervoor om weer nieuwe datacentra toe te staan in Amsterdam. "Anders worden we meer afhankelijk van het buitenland."

Voorlopig is de gemeente dat niet van plan, vooral vanwege de beperkte ruimte op het stroomnet. Datacentra zijn stroomslurpers. Wethouder Scholtes hoopt de bedrijven ertoe te bewegen een deel van hun "schaarse" serverruimte voor Amsterdamse, Nederlandse en Europese bedrijven en overheden te reserveren.

Daarvoor zal hij flink wat overtuigingskracht nodig hebben. Equinix wil geen klanten voorrang geven. "Wij gaan ons businessmodel niet veranderen", zegt Eielts. "Zo zit de IT-wereld niet in elkaar. Het zou ook raar zijn als datacentra buiten Europa zeggen: we willen geen Philips."

Scholtes erkent dat de datacentra "niks verplicht zijn" aan de gemeente. "Ze bepalen zelf aan wie ze de capaciteit verhuren. Maar het zou al een enorme beweging zijn als ze überhaupt ruimte reserveren voor een Europese partij."

Maar zou de gemeente daarmee überhaupt digitale autonomie kunnen bereiken? Equinix is een Amerikaans bedrijf. Via de zogenoemde Cloud Act kan de Amerikaanse overheid gegevens opeisen die op Equinix-servers staan. "Daar zit nog wat kwetsbaarheid", erkent Scholtes.

Volgens Eielts is dat opeisen van gegevens door de Amerikaanse overheid bij zijn bedrijf echter technisch onmogelijk. "We kunnen niet in de servers van onze klanten komen. We zouden zo'n verzoek ook nooit honoreren."

'Volledige autonomie is utopie'

Hoe dan ook: volledige onafhankelijkheid zou inhouden dat alle appjes die we sturen, de foto's die we digitaal opslaan en de belastingaangiftes die we doen, opgeslagen en verwerkt worden in Nederlandse of Europese datacentra op Nederlandse of Europese bodem.

Voordat Europa daarvoor genoeg eigen datacentra heeft, zullen er jaren verstreken zijn. En zelfs dan is de vraag hoe waterdicht die dataverwerking is. Eielts: "Een datacentrum bestaat nooit volledig uit Europese software en hardware. Volledige digitale autonomie is dus een utopie."

Wapenstilstand Iran

De Verenigde Staten en Iran zijn akkoord met een staakt-het-vuren van twee weken. De VS zal samen met Israël stoppen met het uitvoeren van aanvallen. Iran zal op zijn beurt onder meer de Straat van Hormuz openen voor alle scheepvaart en ook de aanvallen opschorten. Libanon lijkt geen onderdeel van het bestand: Israël blijft aanvallen uitvoeren op het land.

In de uitzending het laatste nieuws vanuit het Midden-Oosten en de VS. Te gast zijn Amerikakenner Casper Thomas en Midden-Oostenkenner Abdou Bouzerda. We spreken ook met onze correspondent Nasrah Habiballah.

Ondertussen is NAVO-topman Rutte vandaag op bezoek in het Witte Huis. De Amerikaanse president Trump dreigde de afgelopen tijd met een vertrek uit de NAVO omdat Europese landen naar zijn mening te weinig hielpen bij de Iran-oorlog. Hoe ver gaat Rutte deze keer om de VS bij het bondgenootschap te houden?

Verzet tegen azc's

Vandaag in onze serie over de problemen in de asielketen: verzet. Terwijl het tekort aan verblijfsplekken voor asielzoekers oploopt, groeit ook de maatschappelijk weertstand tegen de komst van nieuwe azc's. Bewonersgroepen nemen soms een advocaat in de arm.

Asielzoekerscentra in het hele land zitten overvol. Het COA komt op korte termijn 4500 plekken tekort, oplopend tot bijna 8000 aan het eind van de zomer. En doordat locaties sluiten, moeten er de komende anderhalf jaar nog eens zo'n 38.000 plekken bij. Een bekend probleem, dat steeds urgenter wordt. In Nieuwsuur kijken we naar de oorzaken en gevolgen daarvan. Elke dag vanuit een ander perspectief. We sluiten af met een gesprek in de studio met de verantwoordelijke minister Bart van den Brink.

Achter de schermen bij het COA

In de eerste aflevering lopen we een dag mee met het team dat ervoor moet zorgen dat elke asielzoeker in Nederland een slaapplek heeft. En dat wordt steeds moeilijker.

Noodgedwongen verhuizen

Azc's in het hele land zitten overvol. En het tekort aan opvangplekken groeit. Er zijn dus nieuwe plekken voor asielzoekers nodig, maar intussen sluiten er ook opvangcentra. En dus moeten bewoners noodgedwongen verhuizen.

Advocaat strijdt namens cliënten tegen azc's

Anti-azc-demonstraties halen vaak het nieuws, zeker als ze uit de hand lopen. Er zijn ook omwonenden die een andere strategie kiezen om opvangplekken tegen te houden: juridische hulp van een advocaat.

De doorstroom van statushouders

De volle asielzoekerscentra zijn niet los te zien van het woningtekort. Een kwart van de bewoners van azc's is namelijk geen asielzoeker, maar statushouder. Mensen met een verblijfsvergunning die recht hebben op een huis. En ze krijgen voorrang op een sociale huurwoning. Maar toch stokt de doorstroom van het azc naar een eigen woning.