Nauwelijks psychische hulp voor kinderen in vrouwenopvang, scholen springen bij
Kinderen die met hun moeder in de vrouwenopvang verblijven vanwege een onveilige thuissituatie, krijgen vaak niet de psychische hulp die zij nodig hebben. Daarvoor waarschuwen de landelijke brancheorganisatie van opvangorganisaties, Valente en het Jeugdeducatiefonds.
Dat probleem wordt groter nu gezinnen door het woningtekort vaak langer dan bedoeld in die opvanglocaties verblijven. Scholen merken hiervan de gevolgen.
De vrouwenopvang is bedoeld als tijdelijke plek, bijvoorbeeld om weg te komen van huiselijk geweld. Bij ongeveer de helft van de vrouwen in de opvang zijn ook kinderen aanwezig. Na enkele maanden zouden gezinnen moeten doorstromen naar een eigen woning. "Maar in de praktijk zien we dat vrouwen vaak veel langer in de opvang verblijven", zegt Maarten Hijink, directeur van Valente.
Een moeder die Nieuwsuur sprak zit inmiddels acht maanden met haar drie kinderen in een opvanglocatie omdat ze geen geschikte woning kan vinden. Ze delen met z'n vieren één slaapkamer. "Voor mij is het onzeker, maar voor mijn kinderen nog veel meer. Ze hebben rust en ruimte nodig om te verwerken wat er is gebeurd, maar die kans krijgen ze niet."
Geen professionals
Gezinnen die in een vrouwenopvang verblijven krijgen in principe voorrang op een sociale huurwoning, maar omdat het aanbod schaars is, moeten vrouwen vaak lang wachten. En dat heeft een grote impact op hun kinderen. Voor hen blijft passende psychische hulp vaak uit, zegt Hijink. "Voor lichte ondersteuning zijn er soms hulpverleners aanwezig op de opvang. Maar voor traumaverwerking of specialistische hulp zijn professionals nodig."
Het gevolg: het probleem verschuift naar de scholen waar de kinderen naartoe gaan. Het Jeugdeducatiefonds, dat basisscholen financieel ondersteunt om extra hulp te kunnen bieden aan kinderen met een moeilijke thuissituatie, ziet het aantal hulpvragen voor dak- en thuisloze kinderen stijgen: van 25 in 2023 naar 75 vorig jaar. Het merendeel van die hulpvragen gaat over kinderen van alleenstaande moeders in een opvangsituatie.
Soms wordt er gevraagd om schoolspullen of kleding, maar regelmatig ook om psychische ondersteuning. "Als een kind verstijfd van de stress onder een bankje kruipt, of juist ontploft van boosheid, kun je dat op school niet negeren. Dan is hulp nodig", zegt Hans Spekman, directeur van het Jeugdeducatiefonds.
Lizzy Gerritsma is zorgcoördinator op de Maria Basisschool in Rotterdam en ziet wat een verblijf in de noodopvang doet met kinderen. "Ze hebben vaak te maken met meerdere problemen tegelijk: onveiligheid, psychisch lijden, trauma, hechtingsproblemen. Hun brein staat dan niet open voor leren of voor het opbouwen van nieuwe sociale relaties."
Volgens Gerritsma gaat er veel mis in de communicatie tussen gemeenten, opvanglocaties, stichting Veilig Thuis, de jeugdbescherming en scholen. "Het is onduidelijk wie verantwoordelijk is en iedereen wijst naar elkaar. Er is geen regie, waardoor gezinnen niet weten waar ze aan toe zijn en wij ook niet."
'Dagelijks lijden vrouwen en kinderen'
Wat hierbij ook meespeelt, is dat de gemeente waar het gezin staat ingeschreven verantwoordelijk is voor de kosten van jeugdhulp. Maar de kinderen verblijven vaak in een opvang in een andere gemeente. Dat leidt tot vertraging, discussies tussen gemeenten en soms tot het volledig uitblijven van hulp.
Spekman van het Jeugdeducatiefonds vindt dat gemeenten van herkomst hierin hun verantwoordelijkheid moeten nemen. Of, als dat niet werkt, moet het Rijk de ontvangende gemeente verantwoordelijk maken, maar wel met financiële steun. "Dagelijks lijden vrouwen en kinderen doordat gemeenten naar elkaar wijzen. Iemand moet de verantwoordelijkheid nemen."
Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zeggen tegen Nieuwsuur dat de problemen bij hen bekend zijn. Een VNG-woordvoerder zegt dat met betrokken partijen wordt gesproken over een oplossing. "Het streven is om hier uiterlijk in de zomer van 2026 afspraken over gemaakt te hebben."
Voor de moeder die Nieuwsuur sprak is een eigen woning de enige oplossing, zegt ze. "Het maakt me niet uit waar in het land ik terechtkom, als mijn kinderen maar voldoende ruimte hebben om te herstellen."